تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٤٧٨ - شیوههای مختلف تفسیر عصری
همه دستاوردهای علمی بشر باشد، موفق گرداند. خداوند هم او را در نوشتن این تفسیر ارزشمند توفیق داد.
وی مینویسد: در قرآن متجاوز از ٧٥٠ آیه در مورد علوم مختلف وجود دارد؛ در حالی که آیات فقهی قرآن که در آنها صراحتا به مباحث فقهی پرداخته شده، بیشتر از ١٥٠ آیه نیست. [١] وی در این تفسیر بکرّات به مسلمانان هشدار میدهد که در آیات قرآن بیندیشند تا به حقوق و علوم هستی پی ببرند؛ و آنان را به عمل کردن بر طبق قرآن تشویق میکند و کسانی را که از این همه آیات علمی قرآن غفلت ورزیدهاند محکوم میداند.
روش طنطاوی در تفسیر
وی ابتدا آیات را ذکر میکند و سپس آنها را از نظر لفظی- به طور مختصر- توضیح میدهد. او در این کار از کتب متداول تفسیر فراتر نمیرود و به سرعت از این تفسیر که خود آن را تفسیر لفظی مینامد میگذرد و به مباحث علمی که آن را لطائف یا جواهر مینامد وارد میشود. این مباحث عبارت است از مجموعه نظریات علمای شرق و غرب در عصر حاضر. هدف او این است که به مسلمانان و دیگران بفهماند که قرآن پیشتاز این آراء و نظریات است و پیش از رسیدن دانشمندان به این حقایق، به آنها اشاره کرده است. وی در این تفسیر، به تفصیل در مورد انواع و اشکال گیاهان و حیوانات و مناظر طبیعی و تجربیات علمی سخن میگوید تا مسأله را در نظر خواننده روشن کند و حقیقت را در برابر وی مجسّم کند، اما در طرح این مباحث افراط نموده و از حدّ اعتدال تجاوز کرده است.
اشکالی که بر وی گرفتهاند این است که برخی از حقایق دینی را طبق آرای افلاطون در کتاب «جمهوریت» یا بر اساس نظریات فلاسفه اخوان الصفا تشریح نموده و خشنودی خود را نسبت به این نظریات اظهار کرده؛ در حالی که با گفتار سلف و مکتب اشعری مخالفت کرده است. [٢]
او همچنین بسیاری از علوم قرآنی را به وسیله حساب «جمل» استخراج کرده
[١] همان، ص ٣.
[٢] از این رو، دولت سعودی دستور مصادره کتاب را صادر کرد و مانع ورود آن به کشور شد. این مطلب در پیامی که طنطاوی به پادشاه عربستان نوشته آمده است و در ص ٢٤٤ از جلد ٢٥ کتاب درج شده است.