تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ١٦٧ - ٩ جامع البیان طبری

البته روا نبود که طبری این اندازه تندروی کند و درباره کسی چون مجاهد که دست پرورده ابن عباس است، تا این حدّ جفا کند و او را به مخالفت با اجماع امّت متهم سازد یا او را مخالف کتاب خدا بداند.
آری، از کسی چون طبری که محدّثی ظاهر نگر بیش نیست و در تفسیر و نقل حدیث همچون حشویه رفتار می‌کند، بیش از این انتظار نمی‌رود.
باید گفت: مجاهد، سخنی گفته است که امروزه همه می‌گویند و از دیرباز، محققان روشن‌نگر می‌گفته‌اند؛ گرچه گوش دل اشعری مسلکان آن روزگار تاب شنوایی آن را نداشت.

رویکرد طبری نسبت به گزیده‌های کلام عرب‌

قبلا اشاره شد که رویکرد طبری به اشعار و ضرب المثلهای عرب یکی از ویژگیهای وی به شمار می‌رود و نمودار توان گسترده وی در لغت و ادب عرب است. او در جای جای تفسیر خود، برای فهم واژگان مشکل قرآنی به مجموعه‌ای از اشعار و سخنان برجستگان عرب روی آورده است که اگر گردآوری شود، یکی از بهترین کتب غریب القرآن به شمار می‌آید؛ مثلا برای تبیین مفهوم «سواء» در آیه «سَواءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا یُؤْمِنُونَ» [١] که معنای تعادل و یکسان بودن را می‌رساند، به شعر عبد اللّه بن قیس «رقیّات» تمسک جسته است:
تعذّبنی الشهباء نحو ابن جعفر سواء علیها لیلها و نهارها
شهباء: خشکسالی است که شاعر را به رغم اراده‌اش ناچار کرده بود تا به سوی «ابن جعفر» روانه شود و چنان بر او فشار آورده بود که شبانه‌روز، یکسان حرکت کرده بود.
شاعر دیگری می‌گوید:
و لیل یقول المرء من ظلماته سواء صحیحات العیون و عورها
شبی چنان تاریک که آدمی به خود می‌گفت: یکسان است دیدگان سالم و معیوب؛ زیرا که هر دو از درست دیدن- در آن ظلمت شب- محروم بودند. [٢]

---

[١] بقره ٢: ٦.
[٢] تفسیر طبری، ج ١، ص ٨٦.