پرسشى كه در بحث تغيير جنسيت مطرح است اين است كه هرگاه مادر در مدتى كه حق حضانت كودك به او محول شده است، تغيير جنسيت دهد و مرد شود، آيا هنوز هم اهليت حضانت را دارا است يا نه؟ نيز هرگاه پدر در مدتى كه حضانت طفل به او واگذار شده است به جنس مخالف تبديل گردد و زن شود، آيا حق حضانت وى ساقط مى‌شود يا خير؟ اين مطلب را در ضمن دو گفتار ذيل پى مى‌گيريم:

گفتار اول: تغيير جنسيت مادر و مسأله حضانت كودكان‌

حضانت كودك اگر پسر باشد تا دو سال و اگر دختر باشد تا هفت سال به عهده مادر است. اگر در اين مدت، مادر تغيير جنسيت دهد، وضعيت حضانت چگونه خواهد شد؟

توجه به اين نكته ضرورى است كه «حضانت» در سنين اوليه زندگى كودك به «مادر» از آن جهت كه «مادر» است سپرده شده است؛ چون كودك در اين سن نياز بيش‌ترى به مادر دارد. قانون مدنى ايران در مواد ١١٦٩، ١١٧٠ و ١١٧٦ صريحاً حق حضانت را در سال‌هاى اوليه كودك به مادر واگذار كرده است.

حال اين پرسش مطرح است چنان‌چه «مادر» تغيير جنسيت دهد، از عنوان «مادر بودن» خارج مى‌شود؟ پاسخ منفى است؛ چون مكرراً گذشت كه عنوان «پدر و مادر» از عناوين خاص بوده كه با تغيير جنسيت عوض نمى‌شود و عرفاً عنوان «مادرى» پس از تغيير جنسيت صادق است. علاوه بر اين، مادر از نظر شرعى كسى است كه فرزند از تخمك او به وجود آمده و در شكم وى رشد كرده و مادر، او را به دنيا آورده باشد. پس از تغيير جنسيت، اين عنوان و ويژگى، تغيير نمى‌كند. از اين رو، با اطمينان بيش‌ترى مى‌توان گفت كه تغيير جنسيتِ مادر، تأثيرى در حق حضانت وى بر كودكان خردسالش ندارد. به عبارت ديگر، تنها «انوثيت» (زن بودنِ) مادر به وسيله تغيير جنسيت عوض شده و اكنون داراى صفت رجوليت (مردى) است، ولى با اين وجود، عنوان «مادرى» از وى زايل نشده است و نمى‌توان گفت با زوال صفت انوثيت، صفت «مادرى» نيز زايل شده است. به عبارت ديگر، تفكيك ميان دو عنوان «زن بودن» و «مادرى» قابل تصور است.

با اين وجود، مى‌توان اين احتمال را بيان داشت كه هرگاه به تشخيص دادگاه، مادر