جاهلانه و بى ماخذى داده- فائده نامبرده را از همه موارد مى‌خواهد- يعنى قياس بيخودى كرده- و حكم چيزى را از چيزى ديگر توقع مى‌كند- مانند جراحى كه مى‌گويد تا روح انسانى- زير كارد تشريح من نيايد وجودش را باور نخواهم كرد- اين پزشك تصور كرده كه هر چه موجود بوده باشد- بايد بريدنى باشد- .

[بحث شرور و بديها]

و در بخش دويم سخنشان- اين افراد نتوانسته‌اند تميز دهند كه- پيوسته شر و فساد و ساير ناملائمات- در وجودات قياسى و يا وجودات پندارى اشياء است- نه در وجودات واقعى و نفسى آنها- .(١) (١)مسئله شرور و بديها از مسائل مهم فلسفه است- وجود شرور و بديها از قبيل مرگ و ميرها- بيمارى‌ها مصيبتها آفتها فقر و ناتوانى‌ها- دردها و رنجها زشتى‌ها و تشويهات خلقت- نابرابريها و تبعيضها در خلقت و اجتماع- جنگها و درندگى‌ها و تنازع بقاء جانداران- و بالاخره وجود شيطان و نفس اماره سبب شده است كه- برخى در حكمت بالغه و نظام احسن خدشه كنند- و بگويند اگر جهان با حكمت بالغه الهى اداره مى‌شد- و نظام موجود نظام احسن بود- امورى كه لغو و بيهوده و يا مضر و زيان آورند- در جهان وجود نمى‌داشت- شرور و بدى‌ها سبب شده است كه- عده ديگرى به ثنويت گرايش كنند- از راه اينكه چون اشياء و موجودات- منقسم مى‌گردند بخيرات و شرور- و اين دو قسم با يكديگر تباين ذاتى دارند- امكان ندارد كه از مبدا واحد صادر شده باشند- پس هر يك از اين دو قسم مبدا و منشا جداگانه دارند- .

البته شرور و بديها- در كسانى فكر ثنويت را بوجود آورده- كه مبدء هستى را صاحب شعور و اراده مى‌دانند- مدعى هستند موجودى كه در ذات خود اراده خير دارد- ممكن نيست اراده شر داشته باشد- و موجودى كه در ذات خود اراده شر دارد- ممكن نيست اراده خير داشته باشد- پس جهان داراى دو مبدء است- يكى خير محض است و جز خير و نيكى نمى‌خواهد- و ديگرى شر محض است و جز شر و فساد نمى‌خواهد- .

اما در منطق كسانى كه بمبدء- يا مبادء شاعر مدرك قائل نيستند- و معتقد نيستند كه در مبدء يا مبادء هستى- تميز و تشخيص خير و شر وجود دارد- نيازى به فرضيه ثنويت نيست- .