اين جهان را محدود و متناهى بدانيم- آنچنانكه قدما مى‌گفتند- و امروز نيز طرفداران بزرگى دارد- خواه آنكه به جسم محيط بر همه اجسام- محدد الجهات قائل بشويم يا قائل نشويم- وجود جهان ديگر تصور دارد- ولى حكماى قديم براهينى دارند مبنى بر اينكه- وجود دو جهان جسمانى منفك از يكديگر محال است- و آنها را در الهيات تحت عنوان- فى وحده اله العالم ذكر مى‌كنند- .

در باره مقدمه سوم در مقاله علت و معلول- بحث شده است در اينجا تكرار نمى‌كنيم- .

و در باره مقدمه چهارم در همين مقاله آنجا كه- راجع به آفرينش جهان بحث مى‌شود سخن خواهد رفت- .

برهان دوم اين برهان را- صدرالمتالهين اقامه كرده است- و تنها بر مبناى اصول و مبادى فلسفى- او مى‌توان چنين برهانى اقامه كرد- كثرت فرع بر محدوديت است- آنجا كه محدوديت نيست و سراسر اطلاق و لا حدى است- كثرت و تعدد معقول نيست- واجب الوجود وجود مطلق و بى‌نهايت است- زيرا چنانكه قبلا گفتيم حقيقت وجود بذات خود- حد و قيد و محدوديت برنمى‌دارد- حد و قيد و محدوديت مساوى است- با مقهوريت و معلوليت- بعبارت ديگر هر گونه قيد و حدى كه- در حقيقت وجود پيدا مى‌شود- از ناحيه خارج ذات وجود است- و بعبارت ديگر از ضميمه شدن عدم است- در حقيقت وجود به هيچ وجه عدم راه ندارد- وجود نه از آن جهت كه وجود است- بلكه از آن جهت كه معلول است و متاخر است- و حيثيت صدورى است محدود و مقتدر است- پس چون ذات بارى تعالى- وجود محض و محض وجود است- محال است كه ثانى داشته باشد- .

شيخ اشراق تعبيرى دارد مى‌گويد- صرف الشىء لا يتثنى و لا يتكرر - يعنى هر چيزى خودش در حالى كه فقط خودش است- بدون اينكه چيز ديگر با او ضميمه شود- دوتا نمى‌شود و قابل تعدد نيست- .

مثلا اگر انسان را در نظر بگيريم- و هيچ چيز ديگر را با او در نظر نگيريم- جز يك حقيقت نيست- و بيش از يك وجود نمى‌تواند داشته باشد- هر چه بخواهيم انسان دومى فرض كنيم كه- او نيز صرف الانسان باشد ممكن نيست- او نيز خود اين خواهد بود- انسان آنگاه قابل تكرر است كه بواسطه ماده- و زمان و مكان ضمائم و محدوديتها بپذيرد- يكى انسان اين زمانى و اين مكانى-