پاسخ به پرسشهاى مذهبى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٦٨ - ١- آيا ما حق داريم از فلسفه احكام سؤال كنيم؟

توضيح اين كه: مطالعه متون اسلامى-/ قرآن و احاديث پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمّه عليهم السلام و گفتگوهاى اصحاب و ياران آنها نشان مى‌دهد كه همواره بحث از فلسفه احكام در ميان آنها رايج بوده است و بايد هم چنين باشد؛ زيرا روش قرآن را يك روش استدلالى و منطقى آزاد مى‌ديدند و به خود حق مى‌دادند در مباحث مربوط به احكام نيز از اين روش استفاده كرده و سؤال از فلسفه حكم كنند.

اصولًا اسلام خدا را چنين معرّفى مى‌كند: وجودى است بى‌نهايت از نظر علم و قدرت و بى‌نياز از همه چيز و همه‌كس و همه كارهاى او روى حكمت خاصّى است-/ چه بدانيم و چه ندانيم-/ عبث و لغو و لهو در كار او راه ندارد و پيامبران را براى تعليم و تربيت و دعوت به سوى حق و عدالت فرستاده است.

چنين معرّفى از «خدا» ما را به سؤال از فلسفه احكام و اسرارى كه طبعاً در زندگى و سعادت و سرنوشت ما دارد تشويق مى‌كند.

اگر تصوّر كنيم روش قرآن تنها استدلال در «اصول دين» و مسائل عقيدتى است نه «فروع دين» و «مسائل علمى» اشتباه كرده‌ايم.

زيرا مى‌بينيم قرآن مثلًا پس از تشريع روزه ماه مبارك رمضان مى‌گويد: «لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ»؛ تا شايد شما تقوا پيشه كنيد» [١] و به اين ترتيب فلسفه آن را پرهيز از گناه ذكر مى‌كند كه در پرتو اين رياضت مخصوص اسلامى، تسلّط بر نفس و هوس‌هاى سركش حاصل مى‌گردد.

در مورد مسافران و بيماران كه از حكم روزه مستثنا هستند، مى‌گويد: «يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمْ الْعُسْرَ؛ خداوند راحتى شما را مى‌خواهد، نه زحمت شما را.» [٢] و فلسفه آن را نفى عسر و حرج و مشقّت ذكر مى‌كند.

در مورد تحريم قمار و شراب مى‌گويد: «انَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطانُ انْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ‌

[١]. سوره بقره، آيه ١٧٩.

[٢]. سوره بقره، آيه ١٨٥.