پاسخ به پرسشهاى مذهبى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٢٩ - ٥٦- آيا در مسائل دينى بايد تحقيق كرد يا تقليد؟

خود به ديگران مراجعه كند.

مثلًا مهندس هنگامى كه بيمار مى‌شود، به دوست پزشك خود مراجعه مى‌كند و پزشك هنگامى كه بخواهد خانه بسازد، از رفيق مهندس خود نقشه مى‌گيرد و هر دو هنگامى كه اتومبيلشان خراب مى‌شود، به مكانيك رجوع مى‌نمايند و در احكام اسلامى كه از آن آگاهى ندارند، به علما و دانشمندان مذهبى مراجعه مى‌كنند.

تنها چيزى كه در اين‌جا باقى مى‌ماند اين است كه مى‌گويند: چه مانعى دارد كه انسان در مسائل مورد نياز به دانشمندان مراجعه كند و دليل هر مسأله را از آنها بپرسد.

ولى اين سخن همانند آن است كه كسى بگويد: چه مانعى دارد كه هنگامى كه انسان بيمار مى‌شود، به پزشك مراجعه كند و نسخه‌اى كه مى‌گيرد، دلايل يك يك داروها و طرز استعمال آن را از او بخواهد، آيا چنين كارى امكان‌پذير است كه تمام پزشكان دلايل نسخه‌هاى خود را براى مردم شرح دهند و آيا به فرض اين كه چنين كارى بكنند، فردى كه از علم تشريح و فيزيولوژى و خواصّ داروها و عكس العمل‌هاى مختلف آن آگاه نيست، از توضيح طبيب مى‌تواند به خودى خود چيزى را درك كند و شخصاً تصميم بگيرد؟

كسانى كه اين سخن را مى‌گويند هرگز از وسعت علوم اسلامى آگاه نيستند؛ آنها نمى‌دانند كه براى فهم تمام جزئيّات قرآن و ده‌ها هزار حديث و بررسى احوال رجال مختلفى كه در سلسله سند احاديث قرار دارند و شناخت احاديث صحيح از غير صحيح و درست از نادرست و فهم ريزه كارى‌هاى آيات و سنّت پيامبر، ساليان درازى وقت لازم است تا انسان در اين مسائل به سر حدّتخصّص برسد.

گاه مى‌شود براى فهم يك حكم اسلامى مثلًا مربوط به ازدواج و طلاق و حقّ حضانت و تربيت اطفال و امثلا آن، بايد چندين آيه از قرآن و ده‌ها حديث را زير و رو كرد و سپس حالات ده‌ها نفر را كه در سلسله سند حديث قرار دارند، از كتب رجال با دقّت مورد مطالعه قرار داد و لغات متعدّدى را كه در اين احاديث‌