پاسخ به پرسشهاى مذهبى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٠ - ١٤- معناى قضا و قدر چيست؟

اين احاديث روشنگر حقيقتى است كه درباره قضا و قدر گفته شد و آشكارا مى‌رساند كه قضا و قدر عاملى جدا از زندگى و اراده و خواست انسان نيست؛ بلكه تقدير همان سنن الهى است كه بر صفحه هستى حكومت مى‌كند و انسان در انتخاب هريك از آنها مختار است و پس از انتخاب يكى از آنها هر نوع نتيجه‌اى كه به انسان بازگشت مى‌كند، به حكم خداوند و تقدير اوست و هيچ عملى از اعمال انسان از حيطه تقدير الهى خارج نيست؛ اگر بذر خوبى بيفشاند، به حكم قضاى الهى نتايج مثبت و نيك آن را خواهد ديد؛ اگر نهال نفاق و بدى غرس كند، به حكم سرنوشت، ميوه تلخ آن را خواهد چيد و هر دو به تقدير خداست و هيچ كارى از خوب و بد، از دايره قضا و قدر او بيرون نمى‌باشد.

سرنوشت و مسلمانان صدر اسلام‌

مسلمانان صدر اسلام بر اثر الهام از منبع وحى، مسأله قضا و قدر را آن‌چنان فرا گرفته بودند كه هرگز آن را با اختيار و آزادى بشر در سرنوشت خود مخالف و منافى نمى‌دانستند؛ در فتوحات مسلمانان نوشته‌اند كه خليفه دوّم تا كرانه شام آمده، ناگهان گزارش رسيد كه بيمارى وبا در شام شيوع پيدا كرده است؛ همراهان خليفه به وى گفتند: از مسيرى كه آمده است باز گردد، او نيز نظرش همين بود؛ وقتى يك نفر از حضّار به او اعتراض كرد كه آيا از تقدير خداوند فرار مى‌كنيد؟ وى در پاسخ معترض گفت: من به فرمان خداوند از سرنوشتى به سرنوشت ديگر فرار مى‌كنم! براى تأييد نظر خليفه يك نفر از حضّار گفت: از پيامبر شنيده‌ام كه فرمود: هرگاه در نقطه‌اى «طاعون» ظاهر شد و شما در آن نقطه نبوديد، وارد آنجا نشويد و اگر طاعون در نقطه‌اى كه بوديد پيدا شد، از آن نقطه خارج نشويد (مبادا عامل سرايت به ديگران شويد)! [١]

[١]. تاريخ طبرى، ج ٤، ص ٥٧، طبع دارالمعارف، شرح حوادث سال ١٧ هجرت؛ و شرح نهج‌البلاغه حديدى، ج ٨، ص ٣٠٠.