پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله و سلم مى‌فرمايد: «پنج طايفه‌اند كه دعاى آنها مستجاب نمى‌شود، يكى از آنان كسى است كه از زير ديوار كج كه در حال ريختن است، فرار نكند و ديوار فرو ريزد!» [١] نكته عدم استجابت دعاى چنين فردى روشن است، زيرا سرنوشت كسى كه از ديوار كج بگذرد و فرار نكند مرگ است، ولى با اختيار خود به استقبال اين سرنوشت رفته است در صورتى كه مى‌توانست تقدير ديگرى را انتخاب كند.

اميرمؤمنان عليه السلام از زير ديوار خراب و شكسته‌اى كه مشرف بر ريختن بود فرار مى‌كند، وقتى كه به او اعتراض مى‌شود كه: آيا از قضا و قدر خداوند فرار مى‌كنى؟ مى‌فرمايد: «افِرُّ مِنْ قَضاءِ اللَّهِ الى قَدَرِ اللَّه؛ از قضايى به قضاى ديگر و از سرنوشتى به سرنوشت ديگر فرار مى‌كنم و هر دو تقدير خداوند است!» [٢] من در انتخاب هر دو آزاد و مختار هستم، اگر در زير ديوار بنشينم و فرو ريزد و بميرم، به حكم سرنوشت است و اگر فرار كنم و سالم بمانم، آن نيز به حكم سرنوشت خواهد بود.

هنگامى كه از امام هشتم عليه السلام سؤال مى‌شود كه تقدير خداوند درباره افعال خوب و بد بندگانش چيست؟ امام عليه السلام مى‌فرمايد: «هر نوع عملى كه بندگان خدا از خوب و بد انجام دهند، به تقدير خداست!» سپس امام يك چنين تقدير گسترده را-/ آن هم در تمام اعمال بشر، اعم از خوب و بد-/ با نتايجى كه در دنيا و آخرت دامنگير انسان مى‌گردد تفسير مى‌كند و مى‌فرمايد:

«الحكم عليهم بما تستحقّوه على افعالهم من الثّواب و العقاب فى الدّنيا و الآخرة» [٣]

يعنى، تقدير خداوند همان نتايج و پاداش‌ها و كيفرهايى است كه در دنيا و آخرت دامنگير انسان مى‌شود!

[١]. بحار، ج ٥، ص ١٠٥، نقل از خصال صدوق.

[٢]. انَّ اميرالْمُؤْمِنين عَدَلَ مِنْ عِنْدِ حائِطٍ آخر فَقيلَ لَهُ يا اميرُالْمُؤْمنين اتَفِرُّ مِنْ قَضاءِ اللَّهِ؟ فقالَ‌افِرُّ مِنْ قَضاءِ اللَّه الى قَدَر اللَّه. (توحيد صدوق، چاپ كتابخانه صدوق، ص ٣٦٩).

[٣]. عيون اخبار الرّضا، ص ٧٨، و بحار، ج ٥، ص ١٢.