پاسخ به پرسشهاى مذهبى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٥ - ٢- چگونه فلسفه احكام را بررسى كنيم؟

هنوز سرپنجه علم و دانش آن را نگشوده است مى‌پندارند در اشتباهند؛ بلكه قسمتى از دستورات اسلام بيشتر به خاطر پرورش اخلاق و تكامل روحى تشريع شده و قسمتى براى نظام زندگى مادّى و بسيارى از آن هر دو جنبه را دارد.

اكنون برگرديم به اصل سخن و ببينيم بررسى اسرار فلسفه احكام بايد تحت چه ضابطه‌اى انجام پذيرد.

بايد گفت قوانين و احكام دينى روى هم رفته از چهار دسته بيرون نيست:

١-/ احكامى كه از همان آغاز بعثت پيامبر صلى الله عليه و آله فلسفه آن بر همه آشكار بوده و مردم به تناسب فكر و معلومات خود هركدام چيزى از آن را درك مى‌كردند؛ منتها براى اين كه مردم را بطور عموم موظّف به انجام آنها كنند شكل قانونى به آن بخشيدند؛ مانند تحريم دروغ، خيانت، تهمت، قتل نفس، سرقت، ظلم و ستم، كم فروشى و تقلّب؛ و امر به عدالت، پاكى، درستى، كمك به ستمديدگان، كوشش و كار، نيكى به پدر و مادر و بستگان و همسايگان و مانند اينها كه هركس در هر پايه از معلومات باشد، فلسفه و سرّ اين احكام را در مى‌يابد، گو اين كه هر قدر بر ميزان دانش و آگاهى انسان نسبت به مسائل زندگى افزوده شود اهمّيّت و اثر اين دستورها را بهتر درك مى‌كند.

٢-/ احكامى كه فلسفه آن بر توده مردم-/ و گاهى بر دانشمندان آن زمان نيز-/ روشن نبوده، و در متن قرآن يا سخنان پيشوايان بزرگ دين اشاراتى به اسرار آنها رفته است؛ مثلًا، شايد مردم آن عصر از فلسفه سه گانه (اخلاقى، اجتماعى، بهداشتى) روزه بى‌خبر بودند؛ لذا يكجا قرآن اشاره به تأثير تربيتى و اخلاقى آن كرده و مى‌گويد:

«لَعَلّكُمْ تَتَّقُونَ»

و در جاى ديگر امام صادق عليه السلام اشاره به تأثير اجتماعى آن كرده و مى‌گويد:

«لِيَسْتَوى بِهِ الْفَقير وَ الْغَنِى؛

تا ثروتمندان و مستمندان يكسان زندگى كنند و ثروتمندان از حال گرسنگان آگاه شوند و به كمك آنها بشتابند» و در مورد ديگر پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد:

«صُومُوا تَصِحُّوا؛

روزه بگيريد