ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٩٤ - تفسير

بنا بر اين معنى آيه همان است كه از اعوان و ياران خود براى مقابله و تحدّى با قرآن كمك بطلبيد اگر راست مى‌گوييد.

و قول مجاهد درست نيست زيرا شاهدها يا از مؤمنين هستند و يا كافران، در صورت اول مؤمنين هيچوقت حاضر نميشوند بنفع (كفار در اين باره) شهادت دهند.

كفّار هم يا براى از بين بردن حق و يا بكرسى نشاندن باطل خود، تلاش و فعاليت مينمايند. در هر صورت جزء اعوان و ياران «شهداء» كافران بوده و بنفع آنان نظر ميدهند پس بهتر است كه آيه را از نظر معنا و مقصود همانند آيه‌(لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ» ...) بگيريم همانطورى كه گذشت.

گرچه برخى گفته‌اند شهداء را بمعنى گواهان گرفتن اشكالى ندارد زيرا عقلاء و متفكرين هرگز حاضر نميشوند اقدام به چيزى كنند كه سبب آبرو ريزى و افتضاحشان گردد. از اين جهت هيچگاه حاضر بمقابله و تحدّى با قرآن نخواهند شد چه ميدانند كه معارضه و مقابله با قرآن، براى آنان امكان پذير نيست.

بنا بر اين آيه مورد بحث خود، گواه و دليل بر نبوّت پيامبر اسلام است. زيرا خداوند بشر را براى مقابله و تحدّى با قرآن دعوت كرد (و از آنان خواست در ابتدا مانند تمام قرآن سپس ده سوره از آن و بالآخره تا يك سوره مانند قرآن بياورند) و آنان نتوانستند. با توجه به اينكه در اين ميان عده‌اى از دانشمندان، سخنوران كه سردسته فصحاء و عرب و اهل بلاغت بودند و بآن همه پيشرفت و ترقّى فصاحت و بلاغت در سرزمين حجاز و با آنكه قرآن بزبان آنان نازل شده بود و از طرفى با آن همه تعصّب و عناد شديدى كه كفّار نسبت بقرآن و پيامبر داشتند و براى كوبيدن و نابودى اسلام و محمّد ٦ از هر گونه وسيله و دسيسه‌اى استفاده ميكردند، نياوردن حتى يك سوره مانند قرآن بعلاوه اقدام نكردن باين عمل، خود بهترين دليل بر اعجاز قرآن و صحّت نبوت و صدق گفتار پيامبر اسلام مى‌باشد.

(فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا ...) يعنى با آنكه همه تلاشها را كرديد و از ياران و خدايان دروغى (بت‌ها) كمك طلبيديد و بالآخره نتوانستيد مانند يك سوره‌