ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٧٣ - تفسير

ممكن است خود را هدايت شده و رستگار بدانند و چنين نيست كه هر گمراهى بانحراف و گناه خود عارف و عالم باشد.

(فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ‌)- در دلهايشان بيمارى است (روحشان بيمار است) مقصود از اين مرض بيمارى شك و ترديد است زيرا همانطور كه مرض و بيمارى بدن را از حدّ اعتدال و صحت بيرون ميآورد شك و ترديد هم كه خود آفت قلب است آن را از حال صحت و اعتدال خارج مى‌سازند.

بعضى گفته‌اند اصل مرض «فتور» و سستى است و بيمارى تن سستى اعضاء است و بيمارى قلب (روح) سستى آن است از خدا.

(فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً)- خدا بيمارى آنان را افزود در تفسير اين آيه چند قول است:

١- هر آيه و بيان و دليلى كه از طرف خدا آورده ميشود شك و ترديد اينان زيادتر ميشود پس نسبت دادن زيادى مرض شك اينان بخدا از اين نظر است همانطور كه در قصه حضرت نوح دارد:(فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعائِي إِلَّا فِراراً)[١] (خدايا خواندن من اينان را نتيجه‌اى جز فرار و گريزشان ندارد).

و نيز آيه كريمه:(وَ أَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ)[٢] (كسانى كه در قلبشان مرضى است آيات ما پليدى آنان را بيشتر نمود) بهمين معنا تفسير شده است كه آيات الهى چون شك اينان را زيادتر ميكند پس در نتيجه بر پليدى آنان مى‌افزايد.

٢- ابو على جبائى ميگويد: از پيشرفت اسلام در دلهايشان غم و حزنى است چون نزول رسول اكرم در مدينه و ظهور و قدرت مسلمين سبب نگرانى و غم و اندوه آنان شد پس خداوند با بيشتر قدرت دادن و كمك كردن رسول خدا و مسلمين بر غم و اندوه آنان افزود.

٣- سدّى ميگويد: تقدير آيه چنين است: «فزادتهم عداوة اللَّه مرضا» يعنى‌

[١] آيه ٦ از سوره نوح

[٢] آيه ١٢٥ سوره توبه