ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٠٥ - يك بررسى اجمالى در باره گمراهى و هدايت

(يُوعَدُونَ)[١] واگذار كفّار را تا در حيوانيت فرو روند و به بازيچه‌هاى دنيا سرگرم شوند تا روز موعود خويش را ببينند.

٤- نسبت اضلال به خدا از اين نظر است كه پس از گمراهى و كافر شدن.

خداوند به كفر آنان حكم ميكند همانطورى كه اگر گفتند فلانى را تكفير كردند منظور آن نيست كه او را كافر گردانيده‌اند. بلكه آن است كه پس از آشكار شدن كفرش او را تكفير (حكم به كفر او) كردند.

٥- اضلال بمعنى هلاك كردن و عذاب آمده است:(إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلالٍ وَ سُعُرٍ، يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلى‌ وُجُوهِهِمْ ...) و آيه‌( إِذا ضَلَلْنا فِي الْأَرْضِ)[٢] كه بمعنى عذاب و هلاكت است و بمعنى بطلان نيز آمده است. مثل: آيه‌(الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ)[٣].

بنا بر اين معناى آيه اينطور خواهد شد: هلاك و معذّب ميشوند بوسيله اين آيه گروه زيادى از كافران وعده زيادى نيز بوسيله ثواب و ايمان خود هدايت ميشوند و به بهشت مى‌روند.

در هر صورت تمام مواردى كه در قرآن اضلال (گمراه كردن) نسبت بخدا داده شد، بازگشت بيكى از اقسام مذكور ميكند و اين اضلال (در موارد فوق) غير از اضلالى است كه در قرآن نسبت به شيطان يا فرعون و سامرى داده است. مانند(وَ لَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيراً)[٤].

و يا(وَ أَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ). (فرعون خويشان (و قبيله‌اش) را گمراه كرد[٥].

[١] آيه ٨٣ از سوره« زخرف» و ٢٤ از سوره« معارج».

[٢] بدكاران و گناهكاران در عذاب و آتش دوزخند. روزى كه آنها را فرشتگان عذاب برو بآتش جهنم مى‌كشند سوره قمر آيه ٤٨ و آيا ما در زمين هلاك و نابود شديم؟

سوره سجده آيه ١٠.

[٣] ... آنان كه در راه خدا كشته شدند رنجها و اعمال آنان باطل و ضايع نميشود سوره محمد آيه ٤.

[٤] آيه ٦٢ از سوره« ياسين».

[٥] آيه ٧٩ از سوره« طه».