ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٦٩ - ٤ - كم عمقى و كوتاهى نظر

و احتمال ديگر اينست كه بسبب كفرشان خدا دل‌هاى آنان را مهر كرد.

٢- شهادت خدا

مقصود از ختم بر قلب آنان حكم و شهادت خداست به اينكه اينان ديگر حق را نميپذيرند و كلمه «ختم» بمعناى شهادت و حكم زياد آمده است مثلًا ميگويند:

«أراك تختم على كلّ ما يقول فلان» يعنى مى بينم هر آنچه فلانى ميگويد تو صحّه ميگذارى و تصديق ميكنى و معمولًا مهر و امضاء همان تصديق و گواهى است.

٣- گويى قلبشان مهر شده‌

خداوند اين دسته را مذمت و سر زنش ميكند كه اينان گويى قلبشان مهر شده و ايمان داخل آن نميگردد مانند آيه كريمه:(صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ)[١]، اينان گويى كر و كور و گنگ‌اند يعنى كفر چنان در دل آنان جا گرفته است كه ديگر نمى‌بينند مانند كسانى كه قلبشان مهر شده است.

٤- كم عمقى و كوتاهى نظر

ابو على فارسى ميگويد: ختم قلب كنايه از كم عمقى و كوتاه بينى در نظر و استدلال است و منظور آنست كه دل‌هاى اينان وسعت فكر و منطق و نظر را ندارد در برابر مؤمنين كه سعه نظر و وسعت فكر دارند همانطور كه در آيه كريمه:(أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى‌ نُورٍ مِنْ رَبِّهِ‌)»[٢] مگر آنكه سينه‌اش بر اسلام گشوده شده و قرين نورى از پروردگار خويش است (چون غير اوست) مقصود همين وسعت نظر است، و در باره كفار ميفرمايد:(أَمْ عَلى‌ قُلُوبٍ أَقْفالُها)[٣] (... يا بر دلهايى قفلها است).

و نيز:(قالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ) (دل‌هاى ما فهم نتوان كرد) و(قُلُوبُنا فِي أَكِنَّةٍ) دل‌هاى ما در پرده‌ها است.

و در برخى آيات مهر زدن بر دل‌ها را در رديف گرفتن قوه شنوايى و بينايى‌

[١] آيه ١٨ از سوره بقره

[٢] آيه ٢٢ از سوره زمر

[٣] آيه ٢٤ از سوره محمد