ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٩٣ - تفسير

برخى نيز گفته‌اند: بازگشت ضمير در «مثله» به «عبد» (بنده) است در نتيجه معناى آيه اينطور ميشود: اگر ميتوانيد كلمات و جملاتى نظير سوره‌هاى قرآن از فردى بى سواد و درس نخوانده (امّى) چون محمّد بياوريد.

ولى صحيح‌تر همان قول اوّل است. زيرا در آيه ديگرى خدا ميفرمايد:(فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِهِ إِنْ كانُوا صادِقِينَ)[١] (اگر راست ميگويند سخنى مانند آن بياورند) و نيز در آيه‌(قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى‌ أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ ...)[٢] (بگو اى پيامبر كه اگر جنّ و انس متّفق شوند و بخواهند با پشتيبانى يكديگر كتابى مانند قرآن بياورند هرگز نخواهند توانست كه مانند آن را بياورند) بنا بر اين معناى آيه اينست: اگر راست مى‌گوييد و معتقديد كه قرآن سخن خدا نيست و از خود محمّد است يك سوره نظير آنچه بر محمّد نازل شده از نظر نظم زيبا و فصاحت الفاظ و خبر دادن از گذشته و آينده بدون آنكه (وى) كتابى ديده باشد، بياوريد و نيز ياران و نزديكان خود را بخوانيد.

برخى مانند ابن عباس گفته‌اند كه مراد از «شهداء» در «و ادعوا شهداءكم» اعوان و يارى كنندگان ميباشد و مراد از(مِنْ دُونِ اللَّهِ) همان كمك طلبيدن از غير خداوند است. و منظور از(إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ) اينست كه اگر راست مى‌گوييد كه قرآن از جانب خدا نيست ....

ميگويد: معنى جمله‌(وَ ادْعُوا شُهَداءَكُمْ) اينست كه براى تحدّى و مقابله با قرآن از خدايان خود (بت‌ها) كمك بطلبيد.

و مجاهد و ابن جريح ميگويند: مراد آيه اين است كه از افرادى كه صلاحيت تشخيص و مقايسه را دارند بخواهيد تا بر گفته‌هاى شما در مقابل قرآن گواهى دهند.

ولى گفته ابن عباس بهتر است زيرا(وَ ادْعُوا) كه از دعا (خواندن) گرفته شده بمعنى استغاثه و كمك طلبى است.

[١] آيه ٣٤ از سوره طور

[٢] آيه ٨٨ از سوره اسراء