ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٨٣ - تفسير

(وَ اتَّبَعُوا ما تَتْلُوا الشَّياطِينُ ...)- و پيروى كردند آنچه را كه شياطين دنبال ميكردند و يا ميخواندند.

در ضمير «و اتّبعوا» چند قول است:

١- ربيع و ابن اسحاق و سدى ميگويند: منظور يهود عصر پيامبر اسلام است.

٢- ابن عباس و ابن جريج ميگويند منظور يهود عصر سليمان است.

٣- مراد از آن همه يهود است زيرا كه پيروان سحر و جادو از زمان سليمان تا زمان پيامبر اسلام هميشه و در هر عصرى موجود بودند.

از ربيع حكايت شده: يهود زمانى از پيامبر اسلام در باره تورات پرسش ميكردند و هر چه ميپرسيدند خداوند آن را بر پيامبر نازل ميكرد و مخاصمه مينمود با آنان يهود گفتند: اين شخص از ما داناتر و نسبت بآنچه بر ما نازل شده آگاهتر از ما است بعد از موضوع سحر و جادو پرسش كردند و از آن راه در صدد مخاصمه با پيامبر برآمدند پس خداوند اين آيه شريفه‌(وَ اتَّبَعُوا ما تَتْلُوا الشَّياطِينُ) را نازل كرد.

و در معناى «تتلوا» چند احتمال است:

١- ابن عباس ميگويد: منظور: دنبال كردن و عمل نمودن است.

٢- عطا و قتاده ميگويند: مراد: قرائت و خواندن است.

٣- ابو مسلم ميگويد: منظور: دروغ گفتن است گفته ميشود: «تلا عليه» يعنى دروغ گفت خداوند سبحان ميفرمايد:

(وَ يَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ)[١] و(أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ)[٢] و در مورد صدق «تلا عنه» گفته ميشود و در صورت ابهام و روشن نبودن هر دو تعبير جايز است و در منظور از شياطين اختلاف است.

برخى گفته‌اند: مراد از شياطين جن است زيرا كه اين لفظ «شياطين» در صورتى كه بدون قرينه باشد دلالت بر شياطين جن ميكند.

[١] سوره ٣ آيه ٧٨ و بر خدا دروغ مى‌گويند.

[٢] سوره ٧ آيه ٢٨ آيا آنچه را نميدانيد بخدا دروغ مى‌گوييد.