در اصطلاح فقها، كودكى كه پيدا شده «لقيط»، حيوان پيدا شده «ضالّه» و غير اين دو، «لقطه» ناميده مى‌شود. بحث ما در اين نوشتار در باره ضالّه و لقطه و مجهول المالك است و از لقيط بحثى نخواهيم كرد.

لفظ «ضالّه» در عرف و لغت در خصوص حيوان و در هر گمشده‌اى هر چند حيوان نباشد، به كار مى‌رود. در روايت نيز آمده است: «الحكمة ضالّة المؤمن». (١) گويا علت اينكه ضالّه در اصطلاح فقها در خصوص حيوان به كار مى‌رود، اين است كه حيوان بهره‌اى از شعور و اراده و علاقه‌اى به مكان يا به مالك خود دارد. از اين رو اگر در مكانى ديگر يافت شود، مى‌توان گفت: «ضالّه» است؛ يعنى مكان و صاحبش را گم كرده است و آنها را نمى‌يابد. اما در موجودات غير زنده كه به مكان خاص يا مالك معيّن علاقه‌اى ندارند، نمى‌توان گفت كه محل يا مالك خود را گُم كرده‌اند، در عين حال اطلاق ضالّه به موجودات غير زنده نيز، به مناسبت مالك آنها صدق مى‌كند كه شعور دارد و مى‌توان گفت مالك آنها را از دست داده و آنها نيز گم شده‌اند. پس استعمال كلمه «ضالّه» در خصوص حيوان و هر مالى، مناسبت دارد، در روايات نيز به هر دو معنا به كار رفته است.

شيخ صدوق با سند خود از مسعدة بن زياد از امام صادق (ع)، از پدرش از امير مؤمنان (ع) نقل مى‌كند كه فرمود:

إيّاكم و اللقطة فإنّها ضالّة المؤمن و هى حريق من حريق جهنم (٢)؛

پرهيز كنيد از لقطه كه گمشده مؤمن است و آتشى از آتش دوزخ است.

سند اين حديث معتبر است و در آن كلمه «ضالّه» بر هر لقطه‌اى اطلاق شده است.

شيخ طوسى و شيخ صدوق، از حسين بن زيد، از امام صادق (ع) از پدرش (ع) نقل مى‌كند كه فرمود:

(١) الكافى، ج٨، ص ١٦٧، ح١٨٦.
(٢) وسائل الشيعه، باب اول از ابواب لقطه، ج١٧، چاپ اسلاميه، ص٣٤٩، ح٨.