اصطلاح ديگرى براى اثبات در علم اصول فقه وجود دارد كه در كلام متأخران شايع شده است. اين اصطلاح به عنوان وصف براى «اصل» به كار مى‌رود و بدان «اصل مثبت» گفته مى‌شود. مراد از اصل مثبت، اثبات لوازم عقلى حكم شرعى است كه با اصول عمليه ثابت شده باشد. معروف است كه اين لوازم عقلى و احكام شرعى ملحق به آن، با ادله اجتهادى و امارات اثبات مى‌شود، نه با اصول عمليه.(ر.ك: مدخل اصل مثبت)

دوم، اثبات حكم شرعى

مهم‌ترين مباحث در اين قسمت عبارتند از:

١. اثبات احكام شرعى و منابع اصلى آن

علم فقه وظيفه اثبات احكام شرعى را از ادله تفصيلى آن به عهده دارد و فقيه با ادله، حكم خود را از هر منبعى كه حكم شرعى را بيان كرده باشد به دست مى‌آورد.

عمده منابع ادله حكم شرعى به شكل كلى در كتاب و سنت، متبلور است و اجماع و عقل نيز به اين دو منبع ملحق شده‌اند. هرچند اجماع نزد اماميه به خودى خود، حجت و دليل مستقل به شمار نمى‌رود؛ بلكه تنها در صورتى كه كاشف از سنت باشد، از راه‌هاى اثبات حكم شرعى محسوب مى‌شود. حكم عقل نيز گاهى به عنوان متمم دلالت قرآن يا سنت، طريق اثبات حكم شرعى مى‌گردد، مانند استلزامات عقلى و گاهى مستقلاً حكم عملى صادر مى‌كند. البته مستقلات عقلى بديهى، احكام كلى و معدودى‌اند كه نمى‌توان از آنها احكام شرعى تفصيلى را به دست آورد. بدين جهت عمده منابع اثبات احكام شرعى، همان كتاب و سنت است. (٨)

(٨) براى تفصيل اين بحث به مقدمه دايرة المعارف فقه اسلامى طبق مذهب اهل بيت(ع)، جلد اول، مراجعه شود.