حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٩٨ - نشانهشناسی احادیث تقطیعشده در کتابهای روایی
نمیشود؛ فرمود: خیر تا اینکه یقین پیدا کند خوابیده است. پس او یقین بر وضویش دارد و شک یقین او را نقض نمیکند ولی یقین دیگری [آن یقین را] نقض میکند.
با توجه به اینکه این روایت را علامه مجلسی از کتاب تهذیب الاحکام نقل کرده، شیخ طوسی متن روایت را به شکل کامل آورده است:
قُلْتُ لَهُ الرَّجُلُ ینَامُ وَ هُوَ عَلَی وُضُوءٍ أَ تُوجِبُ الْخَفْقَةُ وَ الْخَفْقَتَانِ عَلَیهِ الْوُضُوءَ فَقَالَ یا زُرَارَةُ قَدْ تَنَامُ الْعَینُ وَ لَا ینَامُ الْقَلْبُ وَ الْأُذُنُ فَإِذَا نَامَتِ الْعَینُ وَ الْأُذُنُ وَ الْقَلْبُ فَقَدْ وَجَبَ الْوُضُوءُ قُلْتُ فَإِنْ حُرِّكَ إِلَی جَنْبِهِ شَیءٌ وَ لَمْ یعْلَمْ بِهِ قَالَ لَا حَتَّی یسْتَیقِنَ أَنَّهُ قَدْ نَامَ حَتَّی یجِیءَ مِنْ ذَلِكَ أَمْرٌ بَینٌ وَ إِلَّا فَإِنَّهُ عَلَی یقِینٍ مِنْ وُضُوئِهِ وَ لَا ینْقُضُ الْیقِینَ أَبَداً بِالشَّكِّ وَ لَكِنْ ینْقُضُهُ بِیقِینٍ آخَر؛[٣٠٩] زراره میگوید به امام عرض کردم: مرد میخوابد در حالی که وضو دارد آیا با یک یا دو چرت او وضو بر او واجب میشود؟ فرمود: ای زراره چشم میخوابد در حالی که قلب و گوش نمیخوابند؛ زمانی که چشم و گوش و قلب خوابیدند وضو واجب است. گفتم: اگر چیزی کنار او حرکت کند متوجه نشد؟ فرمود: خیر [وضو واجب نیست] تا زمانی که یقین به خوابیدن پیدا کند و تا حدی که دلیل روشنی بر آن [خواب] پیدا شود و در غیر آن صورت، یقین بر وضویش باقی است و هیچگاه یقین با شک نقض نمیشود ولی یقین با یقینی دیگر نقض خواهد شد.
بنابراین، علامه مجلسی با کلمه «الحدیث مختصر» تصریح به تقطیع در روایت کرده است.
وسایل الشیعه، یکی دیگر از جوامع حدیثی در این دوره است. تقطیعات فراوان این کتاب موجب شد، آیت الله بروجردی برای تدارک این آسیب، به نگارش کتاب جامع الاحادیث اقدام کند.[٣١٠]
روایت حارث بن مغیره نمونه تقطیعشده در وسایل الشیعه است:
قَالَ أَبُوعَبْدِاللَّهِ(ع) فِی حَدِیثٍ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَدْعُوَ اللَّهَ فَمَجِّدْهُ وَ احْمَدْهُ وَ سَبِّحْهُ وَ هَلِّلْهُ وَ أَثْنِ عَلَیهِ وَ صَلِّ عَلَی النَّبِی ٦ ثُمَّ سَلْ تُعْطَ؛[٣١١] امام صادق(ع) در حدیثی فرمود: آنگاه که درخواست از خدا را اراده کردی پس او را تمجید، حمد و تسبیح و تهلیل و ثنا کن و بر پیامبر اکرم(صل) درود فرست سپس درخواست کن؛ به تو عطا میشود.
متن کامل این روایت در الکافی به شکل زیر آمده است:
إنَّ فَضْلَ الدُّعَاءِ بَعْدَ الْفَرِیضَةِ عَلَی الدُّعَاءِ بَعْدَ النَّافِلَةِ كَفَضْلِ الْفَرِیضَةِ عَلَی النَّافِلَةِ قَالَ ثُمَّ قَالَ ادْعُهْ وَ لَا تَقُلْ قَدْ فُرِغَ مِنَ الْأَمْرِ فَإِنَّ الدُّعَاءَ هُوَ الْعِبَادَةُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یقُولُ إِنَّ الَّذِینَ یسْتَكْبِرُونَ
.[٣٠٤] تهذیب الاحکام، ج ١، ص ٨.
[٣١٠]. ر.ک: مقاله «جامع احادیث شیعه امتیازها و ضعفها و روش استفاده از آن»، ص ٢ - ٥.
[٣١١]. وسایل الشیعه، ج ٧، ص ٨١.