تحقق و زمینه‌سازی تربیت اخلاقی به‌وسیله شرایط صحت و قبولی عبادات است. از نمونه‌های بارز آن، نماز است. نماز، مهم‌ترین و روزانه‌ترین عبادت محسوب می‌شود که مؤمنان، پیوسته با آن در ارتباط‌اند. از شرایط قبولی و صحت این عبادت، رعایت حقوق اخلاقی دیگران است. توجه به احکام مبطلات نماز و وضو، مانند غصبی نبودن آب وضو و محل نماز،[٣٥٣] روشی برای تقیّد فرد به حقوق دیگران و زمینه‌ساز رعایت این حقوق در دیگر حالات است.

در شروط قبولی نماز،[٣٥٤] علاوه بر شروط عبادی، به رعایت حقوق اخلاقی دیگران نیز توجه شده است؛ همچون:

ـ دوری از حرام‌خواری[٣٥٥] که ریشه بسیاری از آسیب‌ها، به‌ویژه آسیب‌های اداری و فسادهای اقتصادی است؛

ـ توجه به خانواده در رعایت حقوق پدر و مادر،[٣٥٦] همسر[٣٥٧] و نزدیکان؛[٣٥٨]

[٣٥٣]. رک: ترجمه تحریرالوسیله، ص ٣١ و ١٦٤.

[٣٥٤]. گفتنی است که این شرایط، شرایط قبول فقهی نیست؛ زیرا این شرایط بعد از مقام صحت (شرعی) نماز است که در احکام بیان شده است و مربوط به مقام قبول نهایی عمل نزد پروردگار و تاثیرگذاری نهایی نماز است. به تعبیری، این‌ها، شرایط کمال هستند.

[٣٥٥]. پیامبر اعظم ٦ فرمودند: «الصلوةُ مَعَ أکلِ الحَرامِ کالبَناءِ علی الرَّمل؛ عبادتِ همراه با حرام‌خواری، چون ساختمانی است بر روی شن!» (بحار الأنوار، ج ٨١، ص ٢٥٨) و فرمودند: «مَنْ أَكَلَ لُقْمَةَ حَرَامٍ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً؛ وَ لَمْ تُسْتَجَبْ لَهُ دَعْوَةٌ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً وَ كُلُّ لَحْمٍ يُنْبِتُهُ الْحَرَامُ فَالنَّارُ أَوْلَى بِهِ؛ نمازِ کسي که لقمه‌اش حرام است تا چهل روز از ارزش چنداني برخوردار نيست و تا چهل روز، دعاي او مستجاب نمي‌گردد و هر مقدار از بدن که پرورش يافته لقمه حرام باشد، سزاوار آتش و سوختن است» (بحارالأنوار، ج ٦٣، ص ٣١٤).

[٣٥٦]. امام صادق A فرمودند: «من نظر إلی ابویه نظرَ ماقتٍ و هما ظالمان له، لم‌یقبل اللّه له صلاةً؛ هر که به پدر و مادر خود، ـ گرچه به وی ستم کرده باشند ـ با نگاه دشمنانه بنگرد، خداوند از او نمازی را نمی‌پذیرد» (الكافي، ج ٢، ص ٣٤٩).

[٣٥٧]. پیامبر خدا ٦ فرمودند: «زنی که شوهرش را آزار دهد، اگر تمام عمرش را روزه بگیرد و شب‌ها به عبادت پردازد و بنده‌ها آزاد کند و مال‌ها در راه خدا انفاق نماید، خداوند هیچ نماز و کار نیکی را از او نپذیرد تا آنگاه که شوهرش را کمک و از خود راضی کند؛ و اگر چنین نکند آن زن نخستین کسی است که به دوزخ می‌رود». پیامبر خدا ٦ سپس فرمود: «مرد نیز اگر در حق همسر خود آزار و ستم روا دارد، چنین گناه و عذابی خواهد داشت» (بحار الأنوار، ج ٧٣، ص ٣٦٣).

[٣٥٨]. پیامبر اعظم ٦ فرمودند: «یا اباذر! إیاک و هجران اخیک، فإنّ العمل لایتقبّل مع الهجران؛ ای ابوذر! از دوری و قطع رابطه با برادر دینی بپرهیز، چرا كه عمل این‌گونه اشخاص پذیرفته نیست» (مكارم الأخلاق، ص ٤٧٠).