نگاه به قدمت هزار و چهارصدساله حدیث و توجّه ویژه عالمان و دانشمندان به این پدیده، پرسشی را به ذهن می‌آورد که چرا این جملات از دیرباز تاکنون، دارای چنین اهمیّتی در میان بزرگان دین بوده و هست؟ و در مقابل چرا برخی، توجّه به اهمیّت آن‌ نداشته و حتّی از دایره اعتبار خارج کرده‌اند؟! در جواب به این سؤال‌ می‌توان به اثربخشی حدیث بر اندیشه و رفتار انسان‌ها و در نتیجه روشن‌گری مسیر سعادت بشر اشاره کرد.

عقل و قرآن دو عنصر مهم حجیّت‌بخشی به سنّت و حدیث به شمار می‌روند. حجیّت‌بخشی به معنای پشتوانه‌ای برای انجام عمل و پاسخی به چرایی آن کار است. مرور آیه‌های قرآن روشن‌گر این مطلب است که خداوند در این کتاب، به بیان‌ها و روش‌های مختلف، درباره اهمیّت دریافت سنّت پیامبر(صل) به‌عنوان آینه‌ای از دستورهای خود، تبیین معارف قرآنی و معرفی اسوه در مسیر سعادت بشر، سفارش کرده است. روشن است که حدیث، حکایت سنّت پیامبر اکرم(صل) است. پس بحث از حجیّت سنّت به حجیّت حدیث تأثیر می‌گذارد.

سنّت به‌عنوان دوّمین منبع کسب معارف نورانی الهی، از همان ابتدا، مورد هجمه‌های گوناگون قرار گرفت، به‌طوری‌که در برخی مذاهب، وجاهت آن با دلایلی واهی، کم‌رنگ شد. مهاجمانِ به ساحت سنّتِ پیامبر ٦، با حجّت دانستن قرآن به‌تنهایی، خود را از بهره‌مند ساختن از آن معارف محروم کرده‌اند. در مقابل، بزرگانی از عالمان و دانشمندان شیعه و اهل سنّت در آثار خود، به کمک برهان‌هایی محکم از قرآن و عقل، به مقابله با این تفکّر برخاسته، درصدد اثبات لزومِ تمسّک به سنّت نبوی در کسب معارف دین برآمده‌اند. به‌خصوص در علومی همانند فقه و کلام که سنّت و حدیث از اصول آن علوم به شمار می‌آید، از حجیّت آن‌ها و بهره‌گیری از آن در علم مورد نظر بحث شده است. امّا به دلیل این‌که در اثبات مطالب خود، تنها معرفیِ برخی از آیاتِ معروف را کافی دانسته‌ و به استدلال آن‌ها بسنده نموده‌اند، این ضرورت را پررنگ کرد که با تحقیقی در کلّ قرآن، آیات بیشتری در این عرصه استخراج و دسته‌بندی شود تا جلوه روشن‌تری از اهمیّت سنّت نبوی در قرآن نمایان گردد.[٢] کتاب «مبانی شناخت حدیث از

[٢]. بیش‌تر کتب اصولی در بحث حجیّت سنّت نبوی٦ به ذکر شماری از آیات پرداختند. برای نمونه ر.ک: الاصول العامة فی الفقه المقارن.