حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٥٣ - بازیابی و اعتبارسنجی آثار «علی بن مهزیار» با تکیه بر بخش اصول کتاب الکافی
طرق نجاشی، طوسی، زُراری، صدوق و کلینی به این آثار را گزارش کرده، اعتبار هر طریق ارزیابی خواهد شد:
١. طرق نجاشی
نجاشی سه طریق به کتابهای «علی بن مهزیار» دارد:
طریق اول: أخبرنا محمد بن محمد و الحسین بن عبیدالله و الحسین بن أحمد بن موسى بن هدیة عن جعفر بن محمد عن محمد بن الحسن بن علی عن أبیه عن جده، بكتبه جمیعها؛[١٤٥]
این طریق به همه کتابهای «علی بن مهزیار» است. اکنون به بررسی آن میپردازیم:
«محمد بن محمد بن نعمان»، ابن المعلم، معروف به شیخ مفید (م ٤١٣ق) بزرگ دانشمند امامیه در عصر خود بوده است.[١٤٦] «حسین بن عبیدالله غضائری»[١٤٧] و «الحسین بن أحمد بن موسى بن هدیة» از مشایخ نجاشی بوده، با توجه به توثیق مشایخ نجاشی هر دو ثقه است.[١٤٨] «جعفر بن محمد» همان ابنقولویه[١٤٩] و از ثقات، بزرگان حدیث و فقه به شمار میرفته است.[١٥٠]
«محمد بن حسن بن علی بن مهزیار» از مشایخ ابوغالب زُراری[١٥١] و ابنقُولَوَیه[١٥٢] است. بر اساس وثاقت مشایخ ابنقولویه[١٥٣] وی ثقه است.
«حسن بن علی» هیچ جرحوتعدیلی ندارد؛ و صرفاً راوی کتاب پدرش است. از آنجاکه این طریق بدون هیچ ایرادی از طرف نجاشی پذیرفته شده، ظاهراً مهملبودن «حسن بن علی» به
[١٤٥]. همان، ص ٢٥٣-٢٥٤.
[١٤٦]. فهرست کتب الشیعه، ص ٤٤٤-٤٤٥.
[١٤٧]. فهرست مصنفی الشیعه، ص ٦٩.
[١٤٨]. عالمان رجالی، مشایخ نجاشی را توثیق کردهاند. ر.ک: بازشناسی منابع اصلی رجال شیعه، ص ١١٣.
[١٤٩]. فهرست مصنفی الشیعه، ص ٣٣٠.
[١٥٠]. همان، ص ١٢٣.
[١٥١]. رساله ابوغالب زراری، ص ١٧٨.
[١٥٢]. کامل الزیارات، ص ١١.
[١٥٣]. آیتاللّه خویی همه راویان واقع در اسناد کامل الزیارات را به استناد کلام ابنقولویه در مقدمه، در مقطعی ثقه میدانستند (معجم رجال الحدیث، ج ١، ص ٥٠)؛ اما از این نظر عدول کرده، وثاقت را فقط در مورد مشایخ بدون واسطه ابنقولویه پذیرفتند. (اصول علم الرجال بین النظریة و التطبیق، ج ١، ص ٣٢٣) عبارت ابن قولویه هم در همین نظر اخیر آیت الله خویی ظهور دارد. (کامل الزیارات، ص ٤).