حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٥٣ - بازیابی و اعتبارسنجی آثار «علی بن مهزیار» با تکیه بر بخش اصول کتاب الکافی

طرق نجاشی، طوسی، زُراری، صدوق و کلینی به این آثار را گزارش کرده، اعتبار هر طریق ارزیابی خواهد شد:

١. طرق نجاشی

نجاشی سه طریق به کتاب‌های «علی بن مهزیار» دارد:

طریق اول: أخبرنا محمد بن محمد و الحسین بن عبیدالله و الحسین بن أحمد بن موسى بن هدیة عن جعفر بن محمد عن محمد بن الحسن بن علی عن أبیه عن جده، بكتبه‌ جمیعها؛[١٤٥]

این طریق به همه کتاب‌های «علی بن مهزیار» است. اکنون به بررسی آن می‌پردازیم:

«محمد بن محمد بن نعمان»، ابن المعلم، معروف به شیخ مفید (م ٤١٣ق) بزرگ‌ دانشمند امامیه در عصر خود بوده است.[١٤٦] «حسین بن عبیدالله غضائری»[١٤٧] و «الحسین بن أحمد بن موسى بن هدیة» از مشایخ نجاشی بوده، با توجه به توثیق مشایخ نجاشی هر دو ثقه است.[١٤٨] «جعفر بن محمد» همان ابن‌قولویه[١٤٩] و از ثقات، بزرگان حدیث و فقه به شمار می‌رفته است.[١٥٠]

«محمد بن حسن بن علی بن مهزیار» از مشایخ ابوغالب زُراری[١٥١] و ابن‌قُولَوَیه[١٥٢] است. بر اساس وثاقت مشایخ ابن‌قولویه[١٥٣] وی ثقه است.

«حسن بن علی» هیچ جرح‌وتعدیلی ندارد؛ و صرفاً راوی کتاب پدرش است. از آن‌جاکه این طریق بدون هیچ ایرادی از طرف نجاشی پذیرفته شده، ظاهراً مهمل‌بودن «حسن بن علی» به


[١٤٥]. همان، ص ٢٥٣-٢٥٤.

[١٤٦]. فهرست کتب الشیعه، ص ٤٤٤-٤٤٥.

[١٤٧]. فهرست مصنفی الشیعه، ص ٦٩.

[١٤٨]. عالمان رجالی، مشایخ نجاشی را توثیق کرده‌اند. ر.ک: بازشناسی منابع اصلی رجال شیعه، ص ١١٣.

[١٤٩]. فهرست مصنفی الشیعه، ص ٣٣٠.

[١٥٠]. همان، ص ١٢٣.

[١٥١]. رساله ابو‌غالب زراری، ص ١٧٨.

[١٥٢]. کامل الزیارات، ص ١١.

[١٥٣]. آیت‌اللّه خویی همه راویان واقع در اسناد کامل الزیارات را به استناد کلام ابن‌قولویه در مقدمه، در مقطعی ثقه می‌دانستند (معجم رجال الحدیث، ج ١، ص ٥٠)؛ اما از این نظر عدول کرده، وثاقت را فقط در مورد مشایخ بدون واسطه ابن‌قولویه پذیرفتند. (اصول علم الرجال بین النظریة و التطبیق، ج ١، ص ٣٢٣) عبارت ابن قولویه هم در همین نظر اخیر آیت الله خویی ظهور دارد. (کامل الزیارات، ص ٤).