حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٦١ - بازیابی و اعتبارسنجی آثار «علی بن مهزیار» با تکیه بر بخش اصول کتاب الکافی

خواهد آمد، این احادیث از کتاب علی بن مهزیار اخذ شده است.

نکته‌ای مهم اینکه چرا در همه اسناد، «علی بن مهزیار» از «حسین بن سعید» روایت می‌کند، جز یک سند که «ابن‌مهزیار» از «حسن بن محبوب» روایت می‌کند.[١٨٢] این پرسش را «احمد بن محمد بن خالد برقی» پاسخ داده است. او گزارش کرده که اصل کتاب‌های «علی بن مهزیار» برگرفته از مصنفات «حسین بن سعید» است با این تفاوت که «ابن‌مهزیار» بر سه کتاب «حسین بن سعید» (وضو، صلات و حج) چندین برابر و بر سایر کتاب‌های او اندکی افزود.[١٨٣] بنابراین درباره سند اول گفته می‌شود که این مورد از افزوده‌های «ابن مهزیار» بر کتاب‌های «حسین بن سعید» و در حقیقت از کتاب «حسن بن محبوب» گرفته است.

سؤال دیگر این است که این روایات از کدام کتاب «ابن‌مهزیار» گرفته شده است. شاید منبع این روایات کتاب «المزارِ ابنمهزیار» باشد؛ چراکه موضوع همه این احادیث تاریخ ولادت یا مدت زندگانی یا تاریخ شهادت است و شیخ طوسی نیز این‌گونه تاریخ‌ها را در کتاب المزارِ تهذیب الاحکام آورده است.[١٨٤]

سند «ابو‌علی الاشعری و محمد بن یحیی عن الحسین بن اسحاق عن علی بن مهزیار»[١٨٥] هم بر اساس «قاعدة شبه عدة» و کتاب‌نداشتن «حسین بن اسحاق» تحلیل می‌شود؛ بدین نحو که کتاب «علی بن مهزیار» منبع است. از سه حدیثی که با این طریق داریم حدیث ٢٤٣٢ به نظر می‌رسد از کتاب «التفسیرِ علی بن مهزیار» گرفته شده است.[١٨٦] حدیث‌های ٢٩٧٦ و ٢٩٨٢ ظاهراً از کتاب «الزهد» اخذ شده‌اند.[١٨٧]

سند «علی بن ابراهیم عن ابیه عن الحسین بن اسحاق عن علی بن مهزیار» طریق به کتاب «علی بن مهزیار» است؛ زیرا در اصل سند عطف بر سند دیگری است و در اصل سند چنین بوده است: «علی بن ابراهیم عن ابیه و ابو‌علی الاشعری و حمد بن یحیی جمیعاً عن الحسین بن اسحاق عن علی بن مهزیار».


[١٨٢]. همان، ج ٢، ص ٤٨٨، ح ١٢٤٣.

[١٨٣]. فهرست مصنفی الشیعه، ص ٢٥٣؛ فهرست کتب الشیعه، ص ٢٤٥

[١٨٤]. برای نمونه ببینید: تهذيب‌الأحكام، ج ٦، ص ٧٨.

[١٨٥]. الکافی، ج ٣، ص ٦٧٧، ح ٢٤٣٢؛ ج ٤، ص ٢٣٦، ح ٢٩٧٦؛ ص ٢٣٩، ح ٢٩٨٢.

[١٨٦]. دلیل تفسیری بودن این حدیث خواهد آمد.

[١٨٧]. دلیل آن خواهد آمد.