مهم‌ترین منبع و جامع حدیثی این دوره کتاب الکافی است. بر اساس مقایسه‌ای که در بخش آماری این نگاشته با جوامع متأخر، همچون بحارالأنوار یا وسایل الشیعه صورت گرفته، کتاب الکافی، تقطیع واژگانی بسیار کمی دارد که یکی از نقاط قوت این جامع حدیثی است.[٢٦٠]

به‌عنوان نمونه می‌توان روایت جمیل از امام صادق(ع) اشاره کرد:

عَن جَمیلٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِاللَّهِ(ع) قَالَ سَمِعْتُهُ یقُولُ‌ الْمُؤْمِنُونَ خَدَمٌ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ قُلْتُ وَ كَیفَ یكُونُونَ خَدَماً بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ قَالَ یفِیدُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً الْحَدِیثَ؛[٢٦١] جمیل از امام صادق(ع) روایت کرد؛ شنیدم فرمودند: برخی مؤمنان به برخی دیگر خدمت می‌کنند. عرض کردم: چگونه بعضی خدمت به برخی می‌کنند؟ فرمود: بعضی فایده به برخی دیگر می‌رسانند.

کلینی حدیث مذکور را تقطیع کرده و با واژه «الحدیث» به آن تصریح نموده است.[٢٦٢]

شیخ صدوق یکی دیگر از محدثان بزرگ این زمان، صاحب کتاب من لا یحضره الفقیه است. ایشان در کتاب‌های مختلف حدیثی در نقل بسیاری از احادیث با کلمه «الحدیث طویل» به تقطیع روایت، اشاره می‌کند.[٢٦٣] به‌عنوان نمونه حدیث ذیل از کتاب معانی الاخبار انتخاب شده است:

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی(ع)، قَالَ: مَرِضَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ الرِّضَا(ع) اعاده فَقَالَ كَیفَ تَجِدُكَ قَالَ لَقِیتُ الْمَوْتَ بَعْدَكَ یرِیدُ مَا لَقِیهُ مِنْ شِدَّةِ مَرَضِهِ فَقَالَ كَیفَ لَقِیتَهُ فَقَالَ أَلِیماً شَدِیداً فَقَالَ مَا لَقِیتَهُ إِنَّمَا لَقِیتَ مَا ینْذِرُكَ بِهِ وَ یعَرِّفُكَ بَعْضَ حَالِهِ إِنَّمَا النَّاسُ رَجُلَانِ مُسْتَرِیحٌ بِالْمَوْتِ وَ مُسْتَرَاحٌ بِهِ مِنْهُ فَجَدِّدِ الْإِیمَانَ بِاللَّهِ وَ بِالْوَلَایةِ تَكُنْ مُسْتَرِیحاً فَفَعَلَ الرَّجُلُ ذَلِكَ؛ و الحدیثُ‌ طویلٌ‌ أخَذنا منه موضع الحاجة؛[٢٦٤] امام جواد(ع) روایت کرد: مردی از یاران امام رضا(ع) بیمار شد. امام(ع) به عیادت او رفته و حالش را جویا شدند. آن مرد گفت: مرگ را بعد از شما ملاقات کردم و از این کلام اشاره به‌شدت مریضی داشت. امام(ع) فرمودند: مرگ را چگونه ملاقات کردی؟ پاسخ داد، دردی شدید. حضرت بیان داشتند: مرگ را ملاقات نکردی بلکه آنچه سبب انذار بود ملاقات کردی و بعضی از حالت‌های خود را به تو شناساند. مردم دو گونه‌اند؛ [برخی] به‌وسیله مرگ [مومن] راحت شوند و [گروه دیگر] با مرگِ او [دیگران] به‌راحتی رسند، پس ایمانت را به

[٢٦٠]. گفتنی است این مقایسه با توجه به تبویب که اصلی‌ترین علت تقطیع در همه جوامع حدیثی بوده، صورت گرفته است.

٤. الكافي، ج‌٢، ص ١٦٧.

[٢٦٢]. رک: الكافي، ج‌٦، ص ٥٢٨ و ج ٢، ص ٦٦٦.

[٢٦٣]. برای نمونه رک: الخصال، ج ١، ص ٦٠ و ج ٢، ص ٣٤٥ و التوحید، ص ٤٧ و علل الشرایع، ج ١، ص ٤٤ و من لا یحضره الفقیه، ج ٢، ص ٣٢٨.

[٢٦٤]. معانی الاخبار، ص ٢٩٠.