حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٥٢ - بازیابی و اعتبارسنجی آثار «علی بن مهزیار» با تکیه بر بخش اصول کتاب الکافی

طایی، احمد بن مِهران، حسین بن علی علوی، محمد بن اسماعیل، حسین بن احمد مالکی، محمد بن جعفر بزّاز و محمد بن احمد بن علی بن الصَلت از مشایخ کلینی هستند که کتابی ندارند. برای نمونه در سند ذیل همین اتفاق افتاده است: «علی بن موسی عن احمد بن محمد»؛[١٤١] در این‌جا کتاب احمد بن محمد بن عیسی منبع الکافی است.

قاعده تناسب محتوا: هرگاه یکی از فهرست‌نگاران، شیخ طوسی و نجاشی، به‌جای عنوان‌های کلی مانند «کتاب» از عناوین خاص استفاده کنند و محتوای حدیثی که از صاحب کتابِ با عنوان خاص روایت شده با عنوان خاص، هم‌موضوع باشد، تناسب محتوایی میان محتوای حدیث و نوشتار با عنوان خاص رخ داده است. نمونه ذیل را ببینید:

محتوای دو حدیث محمد بن یحیی با نام کتاب وی؛ یعنی مقتل الحسین متناسب است. این دو روایت در الکافی چنین است:

١. محمد بن یحیى عن أحمد بن محمد عن الوشاء؛ و الحسین بن محمد عن معلى بن محمد عن الوشاء عن أحمد بن عائذ عن أبی‌خدیجة عن أبی‌عبدالله(ع)، قال: «لما حملت‌ فاطمة؟عهم؟ بالحسین(ع)، جاء جبرئیل إلى رسول الله ٦، فقال: إن فاطمة ستلد غلاما تقتله أمتك من بعدك ‌...»[١٣٩]

٢. محمد بن یحیى عن علی بن إسماعیل عن محمد بن عمرو الزیات عن رجل من أصحابنا عن أبی‌عبدالله(ع)، قال: «إن جبرئیل(ع) نزل على محمد ٦، فقال له: یا محمد، إن الله یبشرك بمولود یولد من فاطمة تقتله‌ أمتك من بعدك‌ ...»[١٤٣]

ج) طرق و اعتبارسنجی آن‌ها

کتاب‌های «علی بن مهزیار» بر اساس آن‌چه نجاشی گزارش کرده کتاب‌های مشهوری بوده‌اند؛[١٤٤] بنابراین وجود طریق‌های متعدد به این نوشته‌ها امری طبیعی است. در این بخش


[١٤١]. الکافی، ج ١، ص ٤٧٤، ح ٥١١.

[١٤٣]. همان، ح ١٢٦٣.

[١٤٤]. فهرست مصنفی الشیعه، ص ٢٥٣.