حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١٣ - روشهای زمینهسازِ تربیت اخلاقی جوانان در نهجالبلاغه
تربیت اخلاقی را میتوان جدای از ایمان و در فضای غیر ایمانی پیگیر شد، همانگونه که در فضاهای سکولار یا کمونیستی و الحادی پیگیری شده و به موفقیتهایی نیز رسیده است. بااینوجود، تربیت اخلاقی کامل، تنها در جامعه ایمانی محقق میشود، بهخلاف تفکرات سکولار که بهعلت تنزلدادن دین، به آموزشهای مناسکی، تربیت دینی را یکی از ساحتهای تربیتی و موازی تربیت اخلاقی قرار دادهاند؛ مانند تربیت اخلاقی در غرب. همچنین بهخلاف تفکرات کمونیستی و الحادی که بهعلت جدایی از دین الهی، به نوعی تربیت اخلاقی را جایگزین تربیت دینی قرار دادهاند. بخشی از تأکید آنها بر تربیت اخلاقی، بهعلت بیبهرهبودن از تربیت دینی است؛ مانند تربیت اخلاقی در ژاپن؛ بنابراین، درباره تربیت دینی و اخلاقی در اسلام، میتوان قائل به ارتباط عموم و خصوص شد و تربیت اخلاقی را بخشی از تربیت دینی دانست.
دیدگاه علامه طباطبایی درباره نگاه غیردینی به تربیت اخلاقی این است که این تربیت، نابودی نوع بشر را در پی دارد. چون انسان موجودى است كه خداى تعالى او را آفریده و هستیاش وابسته و متعلق به خداست، از ناحیه خدا آغاز شده و بهزودى بهسوى او برمىگردد و هستیاش به مردن ختم نمىشود. بههمینجهت، خداى سبحان- كه انسانها را بهتر از خود انسانها مىشناسد، چون خالق آنان است- شرایع و قوانینى براى آنان تأسیس كرد و اساس آن شرایع را توحید قرار داد كه در نتیجه هم عقاید بشر، هم اخلاق آنان و هم رفتارشان را اصلاح مىكند.[٣٤٩]
بنابراین، تنها نگاه دروندینی و توحیدی به اخلاق و تقوا و پرهیزگاری، زمینهساز و ضامن بهثمررسیدن تربیت اخلاقی و روشهای آن است؛ تا آنجا که امیر مؤمنان(ع)، درونیشدن اخلاق و قدرتیافتن بر انجام روشهای اخلاقی را منحصر در ایمان میدانند. ایشان تسلط بر خویشتن برای تربیت اخلاقی را وابسته به ایمان به قیامت و بازگشت بهسوی پروردگار میدانند:
[٣٤٩]. ر.ک: تفسير الميزان، ج ٢، ١٧٨ و ١٧٩.