مقاله حاضر از روش کتابخانه‌ای بهره گرفته و با استفاده از نرم افزار‌های علوم اسلامی، مانند «جامع ‌الاحادیث» و «مکتبة اهل‌البیت؟عهم؟» به بررسی واژگان تقطیع پرداخته است. سپس نمونه‌هایی از احادیث منقطع را ذکر کرده و با جستجوی احادیث مشابه به اصل روایت دست می‌یابد.‌ سیر تاریخی تقطیع در چهار دوره زمانی بررسی می‌شود؛ دوره اولیه از قرن اول تا سوم؛ دوره دوم از قرن چهارم تا ششم؛ دوره سوم از قرن هفتم تا یازدهم؛ دوره چهارم از قرن دوازدهم تا دوران معاصر است. ملاک در تقسیم‌بندی این دوره‌ها و انتخاب منابع، وجود واژگان خاص به‌کاررفته در کتاب‌های حدیثی بوده و با تقسیم مرسوم در تاریخ حدیث تفاوت دارد.

الف) دوره اولیه (قرن‌های اول تا سوم)

تقطیع روایات از روزهای اولیه ثبت احادیث، آغاز شده است؛ زیرا اغلب محدثان بعد از دریافت حدیث از معصومان؟عهم؟ بر اساس نیاز و فهم خویش، همان قسمتی از حدیث را که نیاز داشته، ثبت و نقل کرده و در اصول اولیه نگاشته‌اند.[٢٤٨]

قرن اول تا سوم دارای أهمیت ویژه است؛ زیرا مصادف با عصر حضور معصومان؟عهم؟ بوده و نگارش کتاب‌های اولیه حدیث شیعه، مانند اصل‌های برجای‌مانده در کتاب الأصول الستة عشر و منابع دیگری چون المحاسن، قرب الاسناد و بصائر الدرجات در این دوره صورت گرفته است که برخی از آن‌ها، به‌عنوان منابع و مصادرِ جوامع حدیثی، مانند الکافی استفاده شده است. می‌توان از این دست به کتاب‌های سی‌گانه حسین بن سعید اهوازی اشاره کرد که یکی از مهم‌ترین منابع برای محدثان در زمان‌های بعد بوده است.

یکی از اولین مصادر به‌دست‌آمده در دوره اول، حدیثی از حضرت علی(ع)در باب آداب معروف به آداب امیرالمؤمنین بوده که قاسم بن یحیی راشدی در قرن دوم هجری آن را در قالب یک کتاب، تألیف کرده است. محقق این کتاب در مقدمه آورده:

احادیث این کتاب به دو شکل به‌دست ما رسیده است؛ اول: بدون تقطیع؛ شیخ صدوق در حدیث ٣٨٩ آخر کتاب الخصال، حدیث ٣٤٥ تحف العقول.[٢٤٩] دوم: به شکل تقطیع شده، حدیث

[٢٤٨]. ر.ک: نگاهی به دریا، ص ٤٠٩؛ جزوه جوامع حدیثی فریقین، ص ٥٩.

[٢٤٩]. علامه مجلسی نیز این متن را به‌صورت کامل در بحارالانوار آورده است؛ ر.ک: بحار الأنوار، ج‌١، ص ٥٢.