حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٨٠ - نگاه فقهالحدیثی به روایت «مَن قال یَعلَمُ اللّه لمِا لا یَعلَمُ اللّه»
پاسخ به این اشکال که تشکیل خانواده حدیث، بحث تصحیف را تقویت میکند باید گفت برای تشکیل خانواده حدیث، باید همه روایاتی که از نظر لفظ یا محتوا باهم شبیه هستند در کنار هم دیده شود. به همین منظور روایتی دیگر بررسی میشود که نظریهی این مقاله را تأیید میکند.
توحید صدوق روایتی نقل میکند از امام رضا(ع) فرمودند:
إِنَ یهُودِیاً سَأَلَ عَلِی بْنَ أَبِی طَالِبٍ(ع) فَقَالَ أَخْبِرْنِی عَمَّا لَیسَ لِلَّهِ وَ عَمَّا لَیسَ عِنْدَ اللَّهِ وَ عَمَّا لَا یعْلَمُهُ اللَّهُ فَقَالَ(ع) أَمَّا مَا لَا یعْلَمُهُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَذَلِكَ قَوْلُكُمْ یا مَعْشَرَ الْیهُودِ إِنَّ عُزَیراً ابْنُ اللَّهِ وَ اللَّهُ لَا یعْلَمُ لَهُ وَلَداً وَ أَمَّا قَوْلُكَ مَا لَیسَ لِلَّهِ فَلَیسَ لِلَّهِ شَرِیكٌ وَ قَوْلُكَ مَا لَیسَ عِنْدَ اللَّهِ فَلَیسَ عِنْدَ اللَّهِ ظُلْمٌ لِلْعِبَادِ فَقَالَ الْیهُودِی أَنَا أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ؛[٢٤٣] شخصی یهودی از علی بن أبیطالب(ع) درخواستی کرد و گفت به من خبر بده از آنچه برای خدا نیست و از آنچه نزد خدا نیست و آنچه خدا آن را نمیداند. حضرت فرمود: اما آنچه را که خدا نمیداند سخن شما امت یهود است که همانا عزیر فرزند خداست و خدا فرزندی برای خودش نمیشناسد؛ و اما سخنت درباره آنچه برای خدا نیست اینکه برای خدا شریکی نیست؛ و سخن تو پیرامون آنچه نزد خدا نیست: نزد خدا هیچ ظلمی برای بندگان نیست. پس یهودی گفت من شهادت میدهم که خدایی جز الله نیست و محمد(صل) رسول خداست.
در این روایت مشاهده میشود که شخص یهودی از امیر مؤمنان راجع به آنچه که خدا نمیداند سؤال میکند (أخبرنی ... عما لا یعلمه الله) و حضرت در پاسخ او می فرماید آنچه خدا نمیداند قول شما یهودیان است که میگویید عزیر فرزند خداست و خدا برای خودش فرزندی نمیشناسد؛ یعنی خداوند علم به دروغها ندارد با اینکه میداند این دروغ است. این روایت ادعای این مقاله مبنی بر اینکه «ما لا یعلم الله» کنایه از سخن دروغ است را تقویت میکند و دیگر نیازی به پذیرش تصحیف در روایت نیست.
[٢٤٣]. التوحید، ص ٣٧٧.