ما می‌توانیم، با یادآوری، شمارش، نمایش و توضیح نعمت‌ها [و خوبی‌های دیگران] احساس سپاس‌گزاری را پرورش دهیم. در قرآن این روش بسیار استفاده شده و ما را متوجه نعمت‌های خدا کرده است.»[٣٨٨].

از این احساس می‌توان در ایجاد روحیه ادب نسبت به والدین بهره برد. نخست، او را باید متوجه مهربانی‌ها، زحمت‌ها و رنج‌های والدین برای فرزند کرد تا مقدمه ادب نسبت به آن‌ها شود.

از فنونِ دیگر، پرسش‌هایی است که او را متوجه غفلت‌های اخلاقی خودش می‌کند. برای این کار، ابتدا باید او را در فضایی قرار داد که بتواند به رفتارهای خود فکر کند و مزاحمی برای این تفکر نباشد. سپس با مرورِ برخی اشتباهاتش، می‌توان از او پرسش‌هایی درباره رفتارهایش داشت تا متوجه اشتباهات اخلاقی خود شود. می‌توان آثار کارهای او را بر دیگران بیان کرد و او را به سمتی برد که به ضرر رفتارهای اشتباه خود، پی‌ ببرد و از سوی‌ دیگر، احساس فطری انسان‌دوستانه او را شکوفا کرد. این روش‌ بهترین راه برای پرورش انگیزه‌های اخلاقی جوان است.

نتیجه‌گیری

این مقاله، نگاهی داشت به روش‌ها و شیوه‌های زمینه‌سازِ تربیت اخلاقی که در نهج‌البلاغه آمده است. در پیوست این شیوه‌ها به‌صورت جدول ارائه می‌شود. این روش‌ها و شیوه‌ها را می‌توان با استفاده از فرصت‌های جوانی و در مقابله با آسیب‌های این دوران به‌کار برد که در جدول بالا اشاره‌ای به آن‌ها شده است.

از نتیجه‌های بررسی روش‌های زمینه‌ساز در نهج‌البلاغه، این است که مهم‌ترین روش در این امر، ایجاد فضای ایمانی در درون و برون جوان است. شکوفایی کامل تربیت اخلاقی، در فضای ایمانی است. دراین ‌راستا، کرامت‌بخشی توحیدی که خداوند به انسان‌ها عنایت کرده است، بسیار در پیشگیری از جرایم اخلاقی کمک می‌کند. در بهینه‌سازی فضای بیرونی جوان، اصلاح خانواده و هم‌نشین، تأثیر شگرفی دارند. درنهایت، بهره‌بردن و رجوع به فطرت، مهم‌ترین کمک برای تربیت است. فطرت اخلاقی‌خواه و توحیدی انسان‌ها که پایه اصلی تربیت است. ازاین‌رو، پیشنهادِ پژوهشیِ نویسنده به خوانندگان محترم، پژوهش

[٣٨٨]. شیوه‌های دعوت به نماز، ص ١٤ و ١٥.