امیر مؤمنان(ع) هنگامی‌که از مرگ می‌گویند، ترسیمی جذاب و عبرت‌انگیز از مرگ دارند.[٣٧١] ایشان ابتدا به رام‌کنندگی مرگ اشاره می‌کنند، به اینکه دنیا قلب را مى‌میراند و در محاسبه‌های محدود دنیایی قرار می‌دهد. چنین کسی تا جایی پیش می‌رود که از هیچ واعظى پند نمی‌پذیرد، اما مرگ، انسان را از این مستی درآورده و او را در محاسباتی جدید داخل می‌کند.

تنها یاد مرگ برای تربیت اخلاقی، کفایت نمی‌کند. عالم قبر و قیامت، مرحله‌ای از زندگی است که انسان در آن، پاسخگوی عملکرد خود، ازجمله، عملکرد اخلاقی است. یاد مرگ، یادآوری پاسخگویی و تعهدهای اوست. تعهدهایی که در نگاهی ایمانی، در راستای تعهدهای الهی تعریف می‌شود و شامل تعهدهای اخلاقی در ارتباط با دیگران نیز می‌شود.

پس هدف نهایی از ترسیم جذاب مرگ و گوشزدکردن این واقعه برای جوان، ایجاد روحیه مسئولیت‌پذیری اخلاقی است؛ نه اینکه تنها ترک دنیا، هدف باشد. اگر مرگ، این‌گونه ترسیم شود، قابلیت یادآوری روزانه دارد، وگرنه، بی‌اثر خواهد بود. حضرت(ع) می‌فرمایند:

وَ أُوصِیكُمْ بِذِكْرِ الْمَوْتِ وَ إِقْلَالِ الْغَفْلَةِ عَنْه؛[٣٧٢] شما را توصیه می‌كنم كه همواره به یاد «مرگ» باشید و از آن كمتر غفلت كنید.

با کم‌رنگ‌شدن روش‌های ایمانی، از یاد مرگ، کمتر در تربیت اخلاقی بهره برده می‌شود. درحالی‌که اگر جوان، به‌اندازه و به‌جا در این فضا قرار گیرد، زمینه خوبی برای قبول روش‌های تربیت اخلاقی و قانون‌های اخلاقی ایجاد شده است. این اثر در راستای تقویت‌یافتن روحیه تعهدپذیری اوست.

فنونی برای رسیدن به این هدف وجود دارد؛ ازجمله: برپایی نمایشگاه‌های هنری و

[٣٧١]. همان، خطبه ١٠٩، ص ١٦٠.

[٣٧٢]. همان، خطبه ١٨٨، ص ٢٧٨.