حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٣٦ - دیدگاه علامه مجلسی در استفاده از اخبار و منابع

نیز مد نظر است.

٥) علامه مجلسی حدیثی نبوی(صل) را از اثری بی‌نام، نقل نموده است. در این حدیث ٢٥ سبب از اسبابی كه موجب فقر می‌شوند، آمده است. او پس از نقل آن می‌گوید:

بدان که گمان می‌رود این روایت از طرق عامه باشد اما اشکالی ندارد. .... پس بدان بیشتر آن‌چه در این خبر آمده، در ضمن کتب اخبار نیز آمده و برخی از آن‌ها نیز از جمله موارد مشهور است[٩٩].

وی در پذیرش این خبر، علاوه بر وجود بخش‌هایی از آن در منابع حدیثی امامیه، شهرت آن‌ها را نیز به عنوان ملاكی دیگر مطرح نموده است. او پس از نقل تعدادی از اخبار عامه در تأیید آن‌ها، به موافقت با عقل، عمومات و اخبار استناد کرده است.

از بررسی نمونه‌های بالا چنین به‌دست می‌آید كه علامه مجلسی برای پذیرش روایات اهل سنت، ملاک‌های مختلفی را در نظر گرفته است. این معیارها عبارتند از:

١. شهرت خبر در میان علمای شیعه؛

٢. موافقت با روایات نقل شده در منابع شیعه؛

٣. نقل خبر در منابع شیعه؛

٤. نقل پراكنده فقرات خبر در منابع شیعه؛

٥. معقول بودن مضمون خبر.

شاید بتوان مجموع این چند معیار را در «پذیرش عالمان شیعه» خلاصه نمود.

نكته‌ای كه در انتها نمی‌توان از آن غفلت کرد، سكوت قابل تأمل علامه مجلسی است که در ردّ یا اثبات برخی روایات اهل سنت مطلبی ارائه نكرده‌اند. روایاتی كه از طریق مصادر شیعی وی همچون آثار شیخ صدوق، امالی شیخ طوسی، مناقب ابن شهرآشوب، بشارة المصطفی و تفسیر فرات الكوفی آمده و او آن‌ها را در تألیف بحارالأنوار مورد استفاده و استناد قرار داده است.

به‌نظر می‌رسد جمع‌بندی گفته شده در موارد استثنا، بهترین پاسخ برای این نكته باشد كه او پذیرش و نقل روایات اهل سنت را از سوی علمای امامیه به‌عنوان ملاكی اساسی در قبول و تصحیح روایت مد نظر قرار داده است. البته حدود و میزان این پذیرش جای بررسی و نقد و نظر بسیار دارد. به نظر این قلم، علامه مجلسی با توجه به تشخیص برخی از اصحاب و اعتماد به


[٩٩]. همان، ج ٧٣، ص ٣١٧.