حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤٩ - بازیابی و اعتبارسنجی آثار «علی بن مهزیار» با تکیه بر بخش اصول کتاب الکافی

 

کتاب الحروف، كتاب القائم، كتاب البشارات، كتاب الأنبیاء، كتاب النوادر و رسائل علی بن أسباط[١٣٠]

اما شیخ طوسی در این میان به سه عنوان حروف القرآن، الأنبیاء و البشارات بسنده کرده است. در ذیل فهرست‌ نوشتارهای وی می‌آید.

آثار علی بن مهزیار

بر اساس گزارش‌های زراری[١٣١]، نجاشی[١٣٢] و طوسی[١٣٣] فهرست کتاب‌های «ابن‌مهزیار»، در ذیل آورده می‌شود. اسامی مشترک میان فهرست‌نگاران یا مختص هر یک جدا ذکر می‌گردد.

زراری، نجاشی، طوسی: الصوم، الدعاء

نجاشی: القائم، النوادر، رسائل علی بن اسباط

نجاشی، طوسی: الوضوء، الصلاة، الحج، الزکاه، الطلاق، الحدود، الدیان، العتق و التدبیر، التجارات و الاجارات، المکاسب، التفسیر، الفضائل، المثالب، التجمل و المروءه، المزار، الرد علی الغلاه، الوصایا، المواریث، الخمس، الشهادات، فضائل المؤمنین و برهم، الملاحم، التقیه، الصید و الذبائح، الزهد، الاشربه، النذور و الکفارات و الایمان، الحروف (طوسی: حروف القرآن)، البشارات، الانبیاء.

امروزه هیچ‌یک از آثار موجود نیست؛ آن‌چه از این نوشتارها باقی‌مانده صرفاً احادیثی است که در لابه‌لای کتاب‌های حدیثی قابل بازیابی است. شایسته یادآوری است که درباره بازیابی کتاب‌های «علی بن مهزیار» تاکنون هیچ تلاش مستقل و فراگیری صورت نگرفته است؛ هرچند برای بازیابی برخی کتاب‌های دیگر راویان و محدثان با بهره‌گرفتن از کتاب الکافی تلاش‌هایی شده است.[١٣٤] در این مقاله بر آنیم تا آثار «ابن‌مهزیار» را در بخش اصولِ کتاب الکافی بازیابی شود.


[١٣٠]. فهرست مصنفی الشیعه، ص ١٤٥.

[١٣١]. زُراری، صوم حسین بن سعید و زیادات ابنمهزیار (رسالة ابوغالب، ص ١٥٩) و الدعاء ابنمهزیار (همان، ص ١٨٣) را روایت کرده است.

[١٣٢]. فهرست مصنفی الشیعه، ص ٢٥٣.

[١٣٣]. فهرست کتب الشیعه، ٢٦٥-٢٦٦.

[١٣٤]. عمیدی نویسنده عراقی معاصر در کتاب الشیخ الکلینی البغدای و کتابه الکافی (الفروع) در سال ١٣٧٣ منتشر شد، به منابع اندکی از بخش فروع که کلینی بدان‌ها تصریح کرده، اشاره کرد. در نرم افزار درایة النور که سال ١٣٨٢ تولید شده، در بخش معرفی آن، منابعی از الکافی شناسانده شده است. احسان سرخه‌ای با نوشتن مقاله «کتاب حلبی منبعی مکتوب در تألیف الکافی» با روش بازیابی چگونگی دستیابی کلینی به کتاب حلبی را شناساند؛ (فصلنامه علوم حدیث، شماره ٥١، بهار ١٣٨٨). محمدرضا جدیدی‌نژاد مقاله «روش دستیابی به منابع الکافی» را در سال ١٣٨٩ منتشر کرد؛ (آینه پژوهش، شماره ١٢٣، مرداد و شهرویور). در مقاله «اعتبارسنجی منابع کتاب الکافی» نیز بخشی از منابع الکافی شناسانده شده است؛ (سراج منیر، شماره ٨، پاییز ١٣٩١). مقاله «بازشناسی منابع کلینی در تدوین الکافی» از عبدالرضا حمادی نیز گامی در ساحت شناخت منابع الکافی بود؛ (حدیث پژوهی، ش ١١، بهار و تابستان ١٣٩٣). محمد قربانی در مقاله «اسناد پر تکرار نشانی از منابع مکتوب الکافی» با نشان دادن برخی اسناد پر تکرار الکافی، برخی منابع را بر اساس این قاعده شناسایی کرد؛ (حدیث حوزه، شماره ١٠، بهار و تابستان ١٣٩٤).