حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٧٣ - نگاه فقهالحدیثی به روایت «مَن قال یَعلَمُ اللّه لمِا لا یَعلَمُ اللّه»
٨ است. کتب رجال نام ایشان را «خالد بن نجیح الجوان» ذکر کردهاند؛[٢٢٤] اما کشی از او به «خالد الجواز» نام میبرد.[٢٢٥] طبق ارزیابی نرمافزار درایة النور ایشان امامی و ثقه هستند. «وهب بن عبدربّه» از اصحاب امام باقر و امام صادق٨ و ثقه است.[٢٢٦] بنابراین، سند روایتِ اول، متّصل و صحیح است.
سند بازسازیشده روایت شماره ٢ بدینصورت است: حَدَّثَنَا أَبِی رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ وَهْبٍ عَنْ شِهَابِ بْنِ عَبْدِرَبِّهِ عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ الصَّادِقِ.
بنا بر نقل شیخ طوسی، «سعد بن عبدالله» شخصی جلیلالقدر و ثقه است.[٢٢٧] باید توجه داشت که او میتواند از «احمد بن محمد بن عیسی» و «احمد بن محمد بن خالد»، روایت نقل کند. همچنین هر دو راوی میتوانند از «عثمان بن عیسی» روایت نقل کنند؛ پس در اینجا «احمد بن محمد»، میان اشعری و برقی مشترک است. «شهاب بن عبدربّه» برادر وهب است. شیخ طوسی او را صاحب اصل میداند.[٢٢٨] کشّی نیز روایاتی در مدح او میآورد.[٢٢٩] بنا بر آنچه گذشت این روایت نیز از نظر سندی متصل و حَسن است.
سند روایتِ سوم بدینگونه نقل شده است: عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَى عَنْ وَهْبِ بْنِ عَبْدِرَبِّهِ عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ(ع)
همانطور که در سند قبل مطرح شد، «احمد بن محمد» در اینجا میان «ابنخالد برقی» و «ابنعیسی اشعری» مشترک است. با توجه به طریق شیخ صدوق میتوان ادعا کرد «احمد بن محمد» در این سند، «برقی» است. «عدة من اصحابنا» که از «برقی» روایت میکنند نیز در روایت اوّل معرفی شدند. رجال دیگر سند، در اسناد قبل بررسی گشت؛ بنابراین، سند روایت سوم نیز متصل و حَسن است.
تفاوتی که در اسناد روایت اول و سوم وجود دارد حذف یک واسطه -یعنی «خالد بن نجیح»-
[٢٢٤]. ر.ک: رجال النجاشی، ص ١٥٠؛ رجال الطوسی، ص ١٩٨.
[٢٢٥]. ص ٤٥٣.
[٢٢٦]. ر.ک: رجال النجاشی ٤٣٠.
[٢٢٧]. الفهرست، ص ٢١٥.
[٢٢٨]. همان، ص ٢٣٧.
[٢٢٩]. ص ٤١٣.