مطالب گذشته بیان‌گر این نکته بود که وحی خداوند به پیامبرش دو صورت دارد. صورت نخست، وحیِ آیات قرآن است که ایشان عین الفاظ را دریافت و بدون زیاده و نقصان به مردم ابلاغ کرده است و صورت دیگر دستورات خداوند به پیامبر در مواقع مختلف است که نباید در قرآن بیان می‌شد. این‌ها فعل و قول پیامبر است که فقط بیان دستورات و جزئیات دین است. پیامبری که خود آورنده دین است و جزئیات را بیان می‌کند، تمام اعمال او ملاک همان جزئیات خواهد بود.

ادامه آیه ١٦٤ سوره‌ آل‌عمران که پیش‌تر مورد بحث بود، درباره وحیِ صورت دوم است. «یزَكِّیهِمْ وَ یعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَه» یعنی علاوه بر آیه‌های قرآن که پیامبر ایراد می‌کند، دسته‌ای از بیانات و رفتارهایی را پیامبر انجام می‌دهد که برای تربیت و تزکیه دیگران است. این امور تربیتی چه در راستای تبیین آیات و چه در امور روزمره زندگی، باید با رعایت پاکدامنی باشد؛ زیرا می‌خواهد به بیان همه شئون دین برای هدایت واقعیِ امّت بیانجامد.[١٤]

برخی آیات علاوه بر تزکیه و تعلیم، پیامبر(صل) را مبیّن و مفسّر قرآن معرفی می‌کند. وقتی خداوند پیغمبر را موظّف به تبیین آیات خود می‌کند، این معنا را می‌رساند که خود امضاکننده سخنان تبیینی ایشان است.

وَ أَنزَلْنَا إِلَیكَ الذِّكْرَ لِتُبَینَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ یتَفَكَّرُون؛[١٥] و این قرآن را به سوی تو فرود آوردیم تا برای مردم آن‌چه را به سوی ایشان نازل شده است توضیح دهی و امید كه آنان بیندیشند.

[١٣]. ر.ک: بقره، آیه ٢٨٥؛ نساء، آیه ١٦٢ و ١٦٦ و ١٧٠؛ مائده، آیه ١٥ و ٦٧ و ٨٣ و ٩٢ و ١١٧؛ اعراف؛ آیه ٢؛ توبه، آیه ٣٣ و آیات بسیار دیگر.

[١٤]. ر.ک: امام شناسی، ج ١، ص ١٠.

[١٥]. نحل، آیه ٤٤.