روزشمار جنگ ایران و عراق - مرکز اسناد و تحقیقات سپاه - الصفحة ٦٨٦ - روزشمار جنگ پنج شنبه ٢١ بهمن ١٣٦١ ٢٦ ربیع الثانی ١٤٠٣ ١٠ فوریه ١٩٨٣
روزشمار جنگ پنج شنبه ٢١ بهمن ١٣٦١ ٢٦ ربیع الثانی ١٤٠٣ ١٠ فوریه ١٩٨٣
٥٧٩
مقارن با اولین دقایق نیمه شب و در حالی که به نظر می رسید ناکامی نیروهای تیپ امام حسن(ع) در عبور از موانع اولیه دشمن و تأمین نشدن جناح چپ عملیات از سوی نیروهای این یگان ممکن است سبب وقفه در پیشروی عمده قوای جناح راست (نیروهای لشکر٨ نجف) شود، با پیشنهاد غلامعلی رشید، محسن رضایی فرمانده کل سپاه، دستور به کارگیری تیپ قمر بنی هاشم را که احتیاط سپاه سوم محسوب می شد، صادر کرد تا نیروهای این یگان مأموریت ناتمام تیپ امام حسن(ع) را که تأمین جناح چپ عملیات و تصرف بخشی از جاده ی چزابه بود انجام دهند.
پای کار آمدن نیروهای تیپ٤٤ قمر بنی هاشم و بخشی از نیروهای تیپ امام حسن(ع) زمان زیادی را به خود اختصاص داد و نیروهای لشکر٨ نجف نیز همچنان معطل تأمین جناحین خود برای پیشروی به عمق منطقه ی عملیات ماندند.
با دست رسی ٣ یگان میانی محور عملیاتی (لشکرهای ١٧، ٧ و ٨) به جاده ی آسفالت مرزی و عبور از آن، رسیدن به کانال سراسری کشاورزی اهمیت بسیاری یافت، زیرا نرسیدن به کانال کشاورزی، امکان مانور زرهی عراق را در حد فاصل کانال کشاورزی و جاده ی آسفالت مرزی که عارضه ی مهمی برای پدافند نیروهای خودی نداشت فراهم می کرد و سبب می شد نیروها نتوانند دفاع مؤثری در این منطقه انجام دهند.
رحیم صفوی در تماس با غلامعلی رشید در این باره می گوید: «اگر کانال کشاورزی گرفته نشود دشمن با آوردن تانک جناح راست لشکر٨ نجف را از بین می برد.» وی در ادامه، دست یابی به جاده ی چزابه را منوط به رسیدن همه به کانال کشاورزی کرد و افزود: «تا لشکر٨ به کانال [کشاورزی] نرسیده، حرکت به عمق [سمت جاده ی چزابه] درست نیست.»
رشید در پاسخ می گوید: «مانور هم همین بوده که ٢ گردان مستقیم برسد به کانال [کشاورزی] و بعد به سمت چپ [جنوب] بپیچند و در امتداد به سمت جاده ی چزابه پیشروی کنند.»
با شدت گرفتن درگیری ها در غرب جاده ی آسفالت و تلاش ٣ یگان میانی برای رسیدن به کانال (کشاورزی)، دشمن با استفاده از نیروی احتیاط خود خط محکمی را در غرب کانال کشاورزی تشکیل داد.
با این اقدام دشمن، رسیدن به کانال کشاورزی اهمیت حیاتی یافت، بدین معنی که نرسیدن به آن به منزله ی انهدام وسیع یا عقب نشینی نیروهای خودی پنداشته می شد. با توجه به این اقدام دشمن، فرمانده سپاه تأکید کرد نیروهای خودی مانع استقرار کامل دشمن در پشت کانال کشاورزی شوند و به طریقی این نیروها را جاکن کنند.
وی در تماس با غلامعلی رشید گفت: «دشمن رفته غرب کانال شما مخصوصاً به (لشکر) ولی عصر(عج) بگویید علاوه بر رسیدن به کانال، دشمن را از آن جا جاکن کنند.»
اولین تردیدهای فرماندهی کل سپاه در خصوص این که نیروها بتوانند قبل از روشن شدن هوا به کانال کشاورزی برسند، از حدود ساعت ٢ بامداد در صحبت های رضایی دیده می شود که از رشید پرسید: «آیا یگان ها تا ٤ ساعت دیگر (تا ٦ صبح) می توانند به هدف های شان برسند؟»
از سوی دیگر نیز همچنان به یگان ها تأکید می شود تا هر چه سریع تر خود را به کانال کشاورزی برسانند، هر چند در این میان، وضعیت لشکر٨ نجف برای رسیدن به کانال کشاورزی بهتر از دیگران است، اما دو مشکل عمده همچنان وجود دارد: ١. کندی پیشروی نیرو به دلیل شدت درگیری نیروها با دشمن در حد فاصل جاده ی آسفالت مرزی و کانال کشاورزی. ٢. وجود نداشتن الحاق کامل بین یگان های خودی که البته حضور نیروهای عراقی پراکنده در مناطق پاک سازی بر این مشکلات می افزود.
ادامه یافتن چنین وضعیتی سبب شد تا فرمانده کل سپاه از ساعت ٣:٣٠ بامداد ضمن تأکید بر رسیدن نیروها به کانال کشاورزی دستور دهد دستگاه های مهندسی در غرب جاده ی آسفالت مرزی خاکریز بزنند تا در صورت نرسیدن نیروها به کانال کشاورزی امکان پدافند در پشت این جاده فراهم شود.
آخرین وضعیت نیروها در ساعت ٤:٣٠ بامداد از جناح راست عملیات به این ترتیب بود: در جناح راست (شمال)، تعدادی از نیروهای حضرت رسول(ص) به غرب جاده ی آسفالت رفتند و مهندسی این یگان خاکریزی را تا جاده ی آسفالت به عنوان خط پدافندی جناح راست احداث کرد که به معنای تأمین شدن جناح راست عملیات بود.
نیروهای لشکر١٧ علی بن ابی طالب(ع) بدون الحاق با جناحین از جاده ی آسفالت عبور کرده، تعداد محدودی از نیروهای این یگان به کانال کشاورزی رسیدند.[١]
[١] تعدادی از نیروهای این لشکر نیز در مسیر رسیدن به کانال کشاورزی از دیگران جدا و گم شده بودند.