روزشمار جنگ ایران و عراق - مرکز اسناد و تحقیقات سپاه - الصفحة ٤٩٩ - روزشمار جنگ شنبه ٩ بهمن ١٣٦١ ١٤ ربیع الثانی ١٤٠٣ ٢٩ ژانویه ١٩٨٣
جنگ گذارد و منشاء تحولات در سپاه پاسداران شد.
بی تردید نظرات او درباره ی "شیوه ی مقابله با دشمن" که همچون یک فرمانده عالی رتبه و دوره دیده ی نظامی مبتنی بر شناخت دقیق از نقاط ضعف و قوت ارتش عراق بود، علاوه بر دستاوردهای مهم نظامی، تأثیر عمیقی بر نوع نگاه فرماندهان ارشد سپاه و ارتش به مقوله ی جنگ
گذاشت و نتیجه ی عملی خود را در انتخاب تاکتیک های مناسب در عملیات های موفق و گسترده در دوره ی بازپس گیری سرزمین های اشغال شده؛ شکست محاصره ی آبادان؛ آزادسازی بستان و رسیدن به مرز بین المللی؛ آزادسازی زمین های شمال خوزستان و آزادسازی خرمشهر نشان داد.
اقدامات و تأثیرگذاری که وی انجام داد و در مدت کوتاهی نتایج آن بروز کرد سبب شد حسن باقری به فردی شاخص، مؤثر و قابل اعتنا و اعتماد در بین فرماندهان ارتش و سپاه و حتی مسئولان سیاسی کشور تبدیل شود، چیزی که اصلاً از ظاهر آرام او قابل درک نبود.
درباره ی حسن باقری سخنانی گفته و آثاری منتشر شده است، در این اندک نیز به جنبه هایی از شخصیت و قابلیت های او اشاره شده است. این مطالب برگرفته از دست نوشته های چند تن از فرماندهان جنگ به ویژه سردار سرلشکر غلامعلی رشید و سردار سرتیپ فتح الله جعفری می باشد.[١]
مطالب در پنج محور شامل: سازمان رزم؛ تأسیس واحد اطلاعات - عملیات سازمان رزم؛ تربیت کادر؛ فرماندهی و جایگاه باقری در جنگ، تنظیم شده است.
بنیان گذاری واحد اطلاعات - عملیات در تشکیلات سپاه پاسداران و دادن گزارش های دقیق، منسجم و به روز از فعالیت های یگان های رزمی دشمن هم راه با پیش بینی اقدامات بعدی ارتش عراق که یکی از نقاط قوت نیروهای خودی به شمار می رود، موجب وسعت دید فرماندهان به عرصه ی نبرد شد و بدین ترتیب ضعف اطلاعات از زمین و دشمن - که تا قبل از آن به شدت خودنمایی می کرد - برطرف شد.
بازتعریف سازمان رزم در سپاه پاسداران با توجه به ویژگی های جنگ مردمی و طراحی سازمانی که نیروهای مردمی در قالب آن با کارایی بالا و مؤثر به مقابله با ارتش عراق بپردازند نیز از اقدامات شهید باقری است که بعدها در ابعاد وسیع تری در سازمان رزم سپاه در قالب تیپ ها، لشکرها و قرارگاه ها نمود پیدا کرد.
اعتقاد به تربیت کادر و تلاش عملی و مؤثر حسن باقری و واگذاری مسئولیت به افراد شایسته، سبب تربیت نیروهای مستعد شد و در مدت کوتاهی بسیاری از کادرهای جنوب به ویژه مسئولان اطلاعات - عملیات و بعدها طرح و عملیات و بعضی از فرماندهان جنگ کسانی بودند که در حقیقت شاگرد او به شمار می آمدند.
برجسته ترین توانمندی حسن باقری در قالب فرماندهی ظهور و بروز کرد، عملیات "فرمانده کل قوا" آغاز علنی شدن قدرت فرماندهی او بود که در مدت کوتاهی از باقری فرماندهی بی بدیل ساخت.
در ادامه، نقشِ باقری در چهار موضوع بنیان گذاری واحد اطلاعات - عملیات، سازمان رزم، تربیت کارد و فرماندهی به طور جداگانه مورد بررسی قرار گرفته است. او تفکر دفاعی و لیاقت و شایستگی خود را در دوره ی عقب راندن دشمن از سرزمین های اشغالی در ٤ عملیات بزرگ این دوره (ثامن الائمه(ع)، طریق القدس، بیت المقدس و فتح المبین) به منصه ی ظهور رساند.[٢]
تأسیس واحد اطلاعات - عملیات
غلامعلی رشید اقدام حسن باقری برای تأسیس این واحد مهم را این گونه روایت کرده است:
[١] یادداشت های سردار رشید مربوط به روزهای پس از شهادت حسن باقری و بعد از عملیات والفجر مقدماتی است. مطالب سردار جعفری در ماه های اولیه ی جنگ در سال ١٣٥٩ و در زمان حیات حسن باقری نوشته شده است.
[٢] مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، نگین ایران (فصلنامه مطالعات جنگ ایران و عراق)، شماره ١١، زمستان ١٣٨٣، ص ٥.