متر احداث نمود و نیروها خود را به پشت خاکریز رسانده و در آن جا به دفاع پرداختند و یک تانک، ٢ دستگاه تفنگ ١٠٦ و چند نفربر و چند قبضه خمپاره به خط برده شد و این نیروها تا ساعت ١٢ ظهر در آن جا مقاومت سلحشورانه یی کردند.

ساعت ١٢، هم زمان با پخش غذا بین نیروها، عراق با بهره برداری از تعداد قابل توجهی تانک و اجرای آتش پرحجم، پاتک بسیار سنگینی را علیه این نیروها آغاز کرد که به دلیل محدود بودن طول خاکریز و تراکم بالای آتش توپ خانه، ادوات و تانک های دشمن، در همان لحظات اولیه تانک و یکی از قبضه های [تفنگ] ١٠٦ در خط منهدم شد و نیروهای پشت خاکریز نیز مقاومت سرسختانه یی انجام دادند و تعداد کمی از آن ها موفق شدند تا پشت جاده ی شنی مرز عقب بیایند، ولی تعدادی از شهدا و مجروحین در منطقه باقی ماندند.»[١]

ضمیمه ی ٢ گزارش ٥٣٠

از عوامل مهم ناکامی نیروها در دست یابی به هدف های عملیات در شب اول می توان این موارد را برشمرد:

· موانع متعدد و پیچیده که در برخی محورها بالغ بر ١٨ ردیف می شد و به گفته ی فرماندهان در طول جنگ، تا آن زمان، بی سابقه بود. درگیری نیروها با موانع در عمل موجب شد تا نیروها نتوانند قبل از آغاز روشنی هوا پیشروی مورد انتظار را داشته باشند. در واقع به دلیل وجود استحکامات و موانع فراوان نیروها پس از عبور از کمین های اولیه ی دشمن تا نیمه شب درگیر عبور از موانع بودند. برای مثال در یک مورد نیروهای تیپ عمار (از لشکر حضرت رسول(ص)) بیش از دو ساعت پشت یک میدان مین بین کانال اول و دوم معطل ماندند. فراوانی موانع در چند مورد نیز موجب از دست رفتن زمان شد و علاوه بر این مسیر عبور نیروها را به کلی سد کرد، در حدی که آن ها مجبور به استفاده از معابر یگان های هم جوار شدند.

· تاریکی مطلق هوا نیز در کیفیت کار نیروها در عبور از موانع، پاک سازی سنگرهای دشمن، پیدا کردن مسیر و معابر تأثیر عمده یی داشت، از جمله در یک مورد نیروهای تیپ امام حسن(ع) حدود یک ساعت از وقت حساس خود را در جست و جوی پل دشمن روی کانال اول، از دست داد. بنابراین، مسائلی مانند گم کردن مسیر؛ تشخیص ندادن موانع و عوارض؛ برخورد خودروها؛ زرهی و وسایل موتوری با یک دیگر در معابر؛ افتادن در کانال ها؛ رفتن روی مین؛ کامل نشدن پاک سازی ها و پنهان شدن نیروهای پراکنده ی دشمن در سنگرها هم مزید بر علت شده بود.

· محدود بودن تعداد و عرض معابر و جاده های عقبه موجب درهم تنیده شدن و انبوهی نیروها و ترافیک بسیار شدید خوردها در این نقاط و در نتیجه بالا رفتن تعداد تصادفات شده بود. افزون بر این، حجم آتش دشمن نیز تلفات و ضایعات یگان های خودی را افزایش می داد.

علاوه بر موارد یادشده، پاره یی تدابیر دشمن در مواجهه با نیروهای خودی که با بهره گیری از تجارب عملیات های گذشته صورت پذیرفت، مشکلات را تشدید کرد. در بخشی از گزارش شنود قرارگاه خاتم)ص) در بررسی عملیات در شب اول آمده است:

«دشمن در عملیات والفجر به نکات زیر توجه داشت:

· در ساعت اولیه ی درگیری به نیروهای زرهی خود دستور عقب نشینی داد و پس از مشخص شدن فلش حمله ی نیروهای ایرانی، با آرایش دادن به تانک های خود از ساعت ٦ صبح پاتک های خود را آغاز کرد.

· با درک درست از نحوه ی عمل زرهی ایران به نیروهای زرهی خود گفته بود که از تانک های ایرانی نترسید چون آن ها نمی توانند خوب مانور کنند.

[١] سند شماره ١٠٠/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راویان عملیات لشکر ٨ نجف در عملیات والفجر مقدماتی (دیانی و سهرابی)، صص ٦٩ - ٦٧.