در حدود هزار سال پیش تقریبا ، این اصل در جامعه اسلامی و حکومت اسلامی‌ دائره و تشکیلاتی به وجود آورده که در تاریخ اسلام آن دائره ، دائره حسبه‌ یا احتساب نامیده می‌شود و قرنها ادامه یافت . من تاریخ دقیق پیدایش‌ دائره حسبه رانمی‌دانم که از چه زمانی پیدا شده و به این نام نامیده شده ، ولی قدر مسلم اینست و شواهد تاریخی دلالت می‌کند که در قرن چهارم بوده‌ است و علی‌الظاهر در قرن سوم پیدا شده باشد . این دائره به عنوان امر به‌ معروف و نهی از منکر درست شده و پایه دینی داشته و از شؤون حکومت بوده‌ است ، همان‌طوری که تشکیلات و دوائر دیگری وجود داشته مثل دائره قضاء - که این هم تاریخچه‌ای دارد و از زمان خلیفه دوم امر قضا را شخص دیگر غیر از شخص خلیفه با فرمان خلیفه عهده‌دار شد و تدریجا توسعه پیدا کرد تا در عهد هارون ، وسیله ابویوسف شاگرد ابوحنیفه تشکیلات نسبة منظمی پیدا کرد و خود ابویوسف به عنوان قاضی القضاه در رأس تشکیلات قضائی قرار گرفت - و همچنین دائره دیگری بوده به نام " دیوان مظالم " که علی‌الظاهر کار شهربانی را انجام می‌داده ، و همچنین دوائر و مناصب زیادی از قبیل نقابت‌ و غیره که در تواریخ مضبوط است . تمام این دوائر به نحوی وابسته به‌ دستگاه خلافت و حکومت بوده است . به هر حال دائره حسبه همان دائره امر به معروف و نهی از منکر بوده و رنگ و صبغه دینی داشته . محتسبین و مخصوصا آنان که در رأس دائره حسبه‌ بوده می‌بایست هم عالم و مطلع باشند و هم با ورع و تقوا و امانت ، و