باشد که او را آرام نگذارد . بدیهی است که اگر این فریادها زیاد باشد ، جوان ندای عقل خود را نشنیده و چراغ فطرت را ندیده می‌گیرد و با خود می‌گوید فعلا برویم خوش باشیم تا ببینیم بعدها چه می‌شود . پس اینگونه‌ هواها و هوسها اگر در وجود انسان باشند ، تأثیر عقل را ضعیف می‌کنند ، اثر عقل را خنثی می‌کنند ، و به تعبیر دیگر این هوا و هوسها با عقل آدمی‌ دشمنی می‌ورزند . در حدیث است که امام صادق ( ع ) فرمود : « الهوی عدو العقل » . [١] هوا و هوس دشمن عقل است . علی ( ع ) درباره عجب و خودپسندی فرمود : « عجب المرء بنفسه احد حساد عقله » [٢] خودپسندی‌ انسان یکی از اموری است که با عقل وی حسادت و دشمنی می‌ورزد . درباره‌ طمع فرمود : « أکثر مصارع العقول تحت بروق المطامع » [٣] بیشتر زمین‌ خوردنهای عقل آنجا است که برق طمع ، جستن می‌کند .

بدوزد شره دیده هوشمند

در آرد طمع مرغ و ماهی به بند

رسول اکرم ( ص ) می‌فرماید : « اعدی عدوک نفسک التی بین جنبیک » [٤] یعنی بالاترین دشمنان تو همان نفس اماره و احساسات سرکش تو است که از همه به تو نزدیکتر است و در میان دو پهلویت قرار گرفته است .
علت اینکه این دشمن بالاترین دشمنان است واضح است ، زیرا دشمن عقل‌ است که بهترین دوست انسان است . هم رسول اکرم ( ص ) فرمود : « صدیق‌ کل امرء عقله » [٥] یعنی دوست واقعی هرکس عقل او است .

[١] مصباح الشریعة ، باب ٣٨ ، ص . ٢٢٣ ٢ و[٣] نهج‌البلاغه ، حکمت ٢١٢ و . ٢١٩ [٤] بحارالانوار ، ج ٧٠ ، ص . ٦٤ [٥] بحارالانوار ، ج ١ ، ص ٨٧ ، از حضرت رضا علیه السلام .