چگونه خارج شود دخالت دارد ، و به تعبیر دیگر گرفتاریهای اخلاقی و اجتماعی . پس در اینجا دو مسئله پیش می‌آید : یکی تأثیر تقوا در نجات انسان از گرفتاریهای نوع اول و دیگر تأثیر تقوا در نجات از گرفتاریهای نوع دوم . اما در قسمت اول من الان نمی‌توانم اظهار نظر کنم که بیان قرآن شامل‌ نجات از این نوع گرفتاریها هم هست یا نیست . البته هیچ مانعی نیست که‌ یک همچو ناموسی در جهان باشد و یک نوع ضمانت الهی بوده باشد ، نظیر استجابت دعا ، ولی جمله‌ای هست در نهج‌البلاغه که می‌توان آن را به منزله‌ تفسیر این مطلب تلقی کرد که منظور ، نجات از گرفتاریهای نوع دوم است . در خطبه ١٨١ می‌فرماید : « و اعلموا انه من یتق الله یجعل له مخرجا من‌ الفتن ، و نورا من الظلم » . بدانید که هر که تقوای الهی داشته باشد خداوند برای او راه بیرون شدن از فتنه‌ها ، و نوری به جای تاریکی قرار می‌دهد . فتنه‌ها همان ابتلائات سوء و گرفتاریهای اخلاقی و اجتماعی است . گرفتاریهای نوع اول نادرالوجود است . عمده گرفتاریها و شدائد و مضایقی‌ که برای انسان پیش می‌آید و زندگی را تلخ و شقاوت آلود می‌کند و هرگونه‌ سعادت دنیوی و اخروی را از انسان سلب می‌کند همین فتنه‌ها و ابتلائات سوء و گرفتاریهای اخلاقی و اجتماعی است . با توجه به اینکه منشأ بیشتر گرفتاریهای هر کسی خود او است و هر کسی‌ خودش بالاترین دشمنان خودش است - « اعدی عدوک نفسک التی بین جنبیک » هر کسی خودش سرنوشت خود را تعیین می‌کند ، غالب رفتارهای هر کسی با خودش خصمانه است .