روحانی مصر هرگز آنقدر قدرت پیدا نخواهد کرد که در قضیه‌ای مانند قضیه‌ تنباکو حکومت وقت را از پا درآورد . چرا ؟ چون متکی به دولت است . ولی از طرف دیگر روحانی مصری چون زندگی و معاش و مقام خود را در دست‌ مردم نمی‌بیند و متکی به عوام نیست خود به خود حریت عقیده دارد ، مجبور نیست به خاطر عوام حقایق را کتمان کند . بعید به نظر می‌رسد یک زعیم‌ روحانی شیعه ، در وضع حاضر ، هر اندازه روشن ضمیر و اصلاح طلب و مخلص‌ باشد بتواند فتوائی مانند فتوای دو سال پیش شیخ شلتوت که یک طلسم هزار ساله را شکست صادر کند و قدمی مانند قدم و بلکه خیلی کوچکتر از قدم او بردارد . در قرون اولیه اسلامی که علماء دینی ایران و مصر از نظر معاش وضع‌ مشابهی داشتند روحانیین ایران از لحاظ روشن‌بینی و تألیفات متنوع در رشته‌های مختلف و ابتکار در علوم ، از مصریها عقب نبودند ، بلکه به‌ اعتراف خود مصریها ایرانیان در همه علوم اسلامی جلو بودند . اما امروز کار به عکس است ، روشنفکران مسلمان ایران چشمشان به دانشمندان مصر است‌ که در مسائل اجتماعی اسلامی مورد نیاز روز ، تألیف جدیدی بیرون دهند ، از روحانیین خودشان مأیوسند ، زیرا در وضع و شرایط حاضر ، از اینها جز رساله‌ علمیه که به کار عوام می‌خورد و یا تألیفات سطحی که از حدود فکر عوام‌ تجاوز نمی‌کند نمی‌توان انتظار داشت . تنها درسی چهل سال اخیر است که گروهی زبده و مخلص ، خود را از بودجه‌ عمومی روحانیت بریده‌اند و در زمینه نیازهای روز جامعه