وسیله هدایت مردم در هر زمانی متفاوت است . و الا ممکن بود از آدم تا خاتم - اگر حضرت آدم معجزه داشته و اگر پیغمبر بوده ، زیرا بعضی می‌گویند پیغمبر نبوده - یک نوع معجزه داشته باشند . اما اینطور نبوده ، هر پیغمبری معجزه‌ای که به کار می‌برده متناسب بوده با عصر و زمان خودش .

روش پیامبرانه

حدیث نبوی معروفی هست که در " کافی " ضبط شده و این روزها به وسیله‌ بعضی دوستان که کتب حدیث اهل تسنن در اختیار داشتند تحقیق کردم معلوم‌ شد که در کتب حدیث اهل تسنن هم ضبط شده . رسول اکرم می‌فرماید : « انا معاشر الانبیاء امرنا ان نکلم الناس علی قدر عقولهم » [١] ما پیغمبران‌ مأموریم که با مردم به اندازه عقلشان سخن بگوئیم . ما با هر کس حرف‌ می‌زنیم ظرفیت عقل و سطح فکر او را در نظر می‌گیریم و متناسب با عقل و فکر خود او حرف می‌زنیم ، با آنکه سطح فکرش بالاتر است در سطح بالاتر و با آنکه سطح فکرش پائین‌تر است در سطح پائین‌تر گفتگو می‌کنیم . با آدم‌ عامی سخن بلند ملکوتی که سرش گیج شود نمی‌گوئیم و به یک حکیم ، جوابی که‌ به یک پیرزن می‌دهیم نمی‌دهیم . مولوی به مضمون همین حدیث اشاره می‌کند و می‌گوید :

پست می‌گویم به اندازه عقول

عیب نبود این ، بود کار رسول

یک فرق که بین روش انبیاء و روش فلاسفه هست اینست که

[١] کافی ، ج ١ ص . ٢٣