استفاده می‌کنم . فرمود اگر در سنت پیغمبر خدا نیافتی چه خواهی کرد ؟ گفت : اجتهد رأیی یعنی فکر و ذوق و سلیقه خودم را به کار می‌اندازم . احادیث دیگری هم در این زمینه روایت کرده‌اند . در اینکه " اجتهاد رأی " چگونه است و به چه ترتیبی باید صورت بگیرد در میان اهل تسنن اختلاف نظر است . شافعی در کتاب معروف خود به نام " الرسالة " که اولین کتابی است که در علم اصول فقه نوشته شده و بنده در کتابخانه مجلس دیده‌ام بابی دارد به نام باب اجتهاد . شافعی در آن کتاب‌ اصرار دارد که اجتهاد که در احادیث آمده منحصرا " قیاس " است . قیاس اجمالا یعنی موارد مشابه را در نظر بگیریم و در قضیه مورد نظر خود مطابق آن موارد مشابه حکم کنیم . ولی بعضی دیگر از فقهاء اهل تسنن ، اجتهاد رأی را منحصر به قیاس‌ ندانسته اند ، " استحسان " را نیز معتبر شمرده‌اند . استحسان یعنی اینکه‌ مستقلا بدون اینکه موارد مشابه را در نظر بگیریم ببینیم اقرب به حق و عدالت چیست و ذوق و عقل ما چگونه می‌پسندد همانطور رأی بدهیم . و همچنین‌ است " استصلاح " یعنی تقدیم مصلحتی بر مصلحت دیگر . و همچنین است " تأول " یعنی هر چند حکمی در نصی از نصوص دینی ، در آیه ای از آیات‌ قرآن و یا حدیثی از احادیث معتبره پیغمبر خدا ( ص ) رسیده ولی به واسطه‌ بعضی مناسبات ، ما حق داشته باشیم از مدلول نص صرف نظر کنیم و " رأی‌ اجتهادی " خود را مقدم بداریم . هر کدام از اینها احتیاج به شرح و تفصیل‌ دارد و بحث شیعه و سنی را در میان می‌آورد . در این زمینه یعنی زمینه‌ اجتهاد در عرض نص و در مقابل نص کتابها نوشته شده و شاید از همه بهتر همین رساله‌ای است که اخیرا علامه جلیل مرحوم