یک نوع احترام دینی در میان مردم داشته باشند . " محتسب " ناظر و مراقب اعمال مردم بوده که مرتکب منکرات نشوند و مخصوصا می خوارگی و می‌خواران را سخت تحت نظر قرار می‌داده . لهذا شعرائی‌ که به نام می‌و محبوب تغزل می‌کرده‌اند از جور محتسب زیاد نالیده‌اند و کلمه محتسب را زیاد در اشعار خود به کار برده‌اند . گاهی خدا را شکر می‌کنند که محتسب نیست و یا محتسب از جهان رفت . شاید حافظ از همه‌ بیشتر نام محتسب را در اشعار خود آورده است . از جمله می‌گوید :

ای دل بشارتی دهمت محتسب نماند

وز می‌جهان پر است و بت می‌گسار هم

می‌گویند : نظر حافظ به امیر مبارزالدین است که مدتی برای جلب نظر مردم تظاهر به امر به معروف و نهی از منکر می‌کرد و مانند یک " محتسب‌ " رفتار می‌کرد . نام محتسب را حافظ به او داد . و چون کار او تظاهر بود نه حقیقت ، لهذا در اواخر ، خود همه چیز را روی می‌خوارگی گذاشت ، مورد طعن و استهزاء حافظ و دیگران است . یا مثلا سعدی درباب دوم گلستان می‌گوید : چندان که مرا شیخ اجل‌ شمس‌الدین ابوالفرج بن الجوزی ترک سماع فرمودی و به خلوت و عزلت اشاره‌ کردی عنفوان شبابم غالب آمدی و هوا و هوس طالب ، هر وقت نصیحت شیخم‌

قاضی اربا ما نشنید بر فشاند دست را محتسب گر می‌خورد معذور دارد مست را از همین شعر سعدی معلوم است که قاضی غیر از محتسب بوده و