این یک منطق مسلم است در معارف اسلامی . بعدها هم آثار این منطق را در ادبیات اسلامی چه عربی و چه فارسی زیاد می‌بینیم . ادبا و فضلای ما این‌ حقیقت را اقتباس کرده و به کار برده‌اند ، و می‌توان گفت یکی از پایه‌های‌ ادبیات اسلامی روی همین منطق گذاشته شده . به عنوان نمونه از ادبیات‌ عرب بیتی از قصیده نونیه معروف ابوالفتح بستی را شاهد می‌آورم ، می‌گوید:

زیاده المرء فی دنیاه نقصان

و ربحه غیر محض الخیر خسران

و کل وجدان حظ لا ثبات له

فان معناه فی التحقیق فقدان

و کن علی الخیر معوانا لذی امل

یرجو نداک فان الحر معوان

من کان للخیر مناعا فلیس له

علی الحقیقة اخوان و اخدان

احسن الی الناس تستعبد قلوبهم

فطال ما استعبد الانسان احسان [١]

این قصیده یکی از شاهکارهای ادبیات عرب شمرده شده . آن بیت از این‌ قصیده که مورد استشهادم بود ، این است :

هما رضیعا لبان حکمة و تقی

و ساکنا وطن مال و طغیان [٢]

یعنی دو چیز هستند که از یک پستان شیر خورده‌اند . آن دو ، حکمت است‌ و تقوا . و دو چیز است که اهل یک وطن و در یک جا قرار دارند .

[١] [ افزون شدن در دنیای مرد برای او نقص است ، و سود بردنش در جز خیر محض ، زیان است . و هرگونه دستیابی به بهره‌های دنیوی پایدار نیست‌ ، زیرا معنای آن در حقیقت از دست دادن است . و به هرکس که امید به‌ خیر تو دارد یاور باش ، که انسان آزاده همیشه یاور دیگران است . و هرکس از کارهای خیر خودداری کند ، در حقیقت برادر و دوستی نخواهد داشت‌ . به مردم نیکی کن تا دلهای آنها را بنده خود کنی ، که چه بسا احسان ، آدمی را بنده خود می‌سازد ] .