ترحم است مثل خطابه‌هائی که احیانا وکلای دادگستری برای جلب ترحم قضات‌ نسبت به مجرم و محکومی ایراد می‌کنند ، برای تخفیف جرم و استرحام کوشش‌ می‌کنند ، گاهی خطابه به منظور تحریک و بیدار کردن شعور دینی و اخلاقی و وجدانی مردم است .

چرا در میان ما موعظه از خطابه رایجتر است ؟

در میان ما موعظه از خطابه بیشتر رائج است ، با اینکه در اسلام همان‌ طوری که عرض کردم انواع خطابه‌ها وجود داشته است . و شاید علت اینکه در میان ما موعظه توانسته جا باز بکند و رایج گردد و مجالس ما بیشتر جنبه‌ موعظه دارد اینست که مجالس و خطابه‌ای که از نماز جمعه ناشی می‌شود و می‌تواند جامع انواع خطابه‌ها باشد در میان ما متروک شده . این چیزی که الان در میان ما به نام مجالس وعظ باقی است از بقایای‌ مجالسی است که متصوفه ابتکار کرده‌اند . یعنی اینکه مجلسی رسما تشکیل شود وعده‌ای برای شنیدن جمع بشوند و یک نفر به عنوان واعظ و اندرزگو رسما برای مردم صحبت بکند علی‌الظاهر اولین بار به وسیله متصوفه ابتکار شده و کار خوبی بوده و بعد دیگران هم نظیر آن مجالس را تشکیل داده‌اند . لهذا ما از قرنها پیش کتابهائی داریم به عنوان مجالس موعظه که از متصوفه‌ باقی مانده مثل مجالسی که از سعدی در دست است و مجالس مولانا و غیر آنها . این ، کار خوبی بوده و بعد دیگران هم نظیر این مجالس را تشکیل‌ داده‌اند . شیعه مخصوصا در مجالس رثا و عزاداری سیدالشهدا این کار را شایع کردند و چه خوب کردند . گمان می‌کنم چون مجالس وعظ ابتدا از متصوفه تقلید شده و بنای