نسل اولی را نمی‌بیند ، در عین حال این نسل دیگر هم بعد که بزرگ می‌شود وقتی می‌خواهد تخم بگذارد ، با همان مهارت بدون اینکه نسل قبل را دیده‌ باشد و یاد گرفته باشد . آن عمل تزریق را انجام می‌دهد و کار خودش را ادامه می‌دهند . این ، حالت نیم مردگی است .
البته این را نمی‌خواهم بگویم و شما را به غلط بیندازم که استعمار و استثمار ما را به این حالت درآورده است . نه ، ما قبلا به این حالت‌ درآمدیم ، آنها ما را امروز به این حالت نگه می‌دارند و علت مبقیه ما هستند ، و الا ما قبل از اینکه استعمار و استثماری بیاید ، افکاری از نواحیی تدریجا در ما پیدا شد و ما را به این حالت درآورد .
" لنین " گفته است دین تریاک اجتماع است . یک نفر از نویسنده‌های‌ عرب از یک فیلسوف مادی دیگری نقل می‌کند که دین انقلاب ضعفا علیه اقویا و ابرمردها است . این نویسنده عرب می‌گوید کدامیک درست است ؟ آیا دین‌ تریاک است و وسیله بی‌حسی است یا انقلاب و جنبش است ؟ می‌گوید هر دو تا درست است : دین زندگی است ، حرکت است ، جنبش است ، اما کدام‌ دین ؟ آن دینی که پیغمبران آوردند . در عین حال دین تریاک اجتماع است ، اما کدام دین ؟ آن معجونی که ما امروز ساخته‌ایم .
باری ، حدیثی بخوانم و به عرایض خودم خاتمه بدهم . حدیث معروفی است: « اذا ظهرت البدع فعلی العالم ان یظهر علمه و الا فعلیه لعنة الله » [١] اگر بدعتها پیدا بشود ( بدعت یعنی آن چیزی که جزء دین نیست ولی نام‌

[١] اصول کافی ، ج ١ ص ٥٤ با کمی اختلاف .