اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٤ - انگيزهها و پيامدهاى بهانهجويى و لجاجت

ضعف اراده و عدم شخصيت در انتخاب و تصميم‌گيرى را مى‌توان عامل چهارمى براى لجاجت و بهانه‌جويى دانست، بديهى است جدا شدن از برنامه‌هاى اشتباه آلود كه انسان مدّتها به آن خو گرفته، و همچنين اعتراف به خطا و اشتباه كار ساده‌اى نيست، و نياز به قوّت اراده و شجاعت دارد؛ آنها كه از اين فضليت انسانى محرومند، رو به لجاجت و بهانه‌جويى مى‌آورند.

راحت‌طلبى را مى‌توان عامل پنجم شمرد، چرا كه ترك مسيرى كه انسان مدّتها داشته است هميشه آسان نيست، غالباً مشكلاتى دارد، كه با روحيّه افراد راحت‌طلب و عافيت خواه به يقين سازگار نيست.

اينها عواملى بود كه مى‌توان براى خوى زشت بهانه جويى و لجاجت ذكر كرد.

آثار منفى اين خوى زشت نيز بر كسى پوشيده نيست زيرا از يك سو انسان را گرفتار مشكلات ناخواسته‌اى مى‌كند، همان گونه كه در داستان گاو بنى‌اسرائيل آمده است كه آنها با لجاجت و بهانه جويى تكليف خودشان را ساعت به ساعت سخت‌تر كردند، تا آنجا كه پيدا كردن گاوى به آن صفات كه بعد از اصرار و لجاجت تعيين شده بود، هزينه بسيار سنگينى داشت، در حديثى آمده است كه آنها اموال خود را روى يكديگر گذاردند تا توانايى بر خريدن آن گاو پيدا كردند سپس نزد موسى عليه السلام آمدند و ناله و فرياد سردادند و گفتند اى موسى! قبيله ما فقير شده و به گدايى افتاده است و به خاطر لجاجت، ما دستمان از كم و بيش كوتاه شد و در اينجا موسى عليه السلام به آنها محبت كرد و دعايى به آنان آموخت تا در سايه آن مشكلاتشان حل شود [١].

محروم شدن از درك واقعيت‌ها كه زمينه ساز تكامل انسان است يكى ديگر از آثار منفى اين خوى زشت است چرا كه لجاجت و بهانه جويى به انسان اجازه نمى‌دهد خطاهاى خويش را اصلاح كند و در برابر واقعيت‌ها و حقايق، سر تعظيم فرود آورد و به همين دليل از پيشرفت، ترقى و تكامل باز مى‌ايستد.

[١]. بحارالانوار، جلد ١٣، صفحه ٢٧٢.