اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٨ - تفسير و جمعبندى

اين باشد كه آنها بدى ديگران را به بدى پاسخ نمى‌گويند، بلكه بدى را با نيكى تلافى مى‌كنند، تا افراد خطاكار و گناه‌كار پيش وجدان خود شرمنده شوند و در كار خويش تجديدنظر نمايند.

اين احتمال نيز در تفسير آيه داده شده است كه هر دو معنى در تفسير آيه جمع باشد. [١]

از اين سه آيه به خوبى استفاده مى‌شود كه پيامبر صلى الله عليه و آله (و كسانى كه پيرو راستين او بوده و هستند) مأموريت دارند از مرحله عفو و گذشت نيز فراتر بروند و بدى را با نيكى پاسخ دهند، كارى كه تحمل آن براى هر كس ميسّر نيست، به همين دليل در آيه بعد مى‌فرمايد: به اين مرحله جز كسانى كه داراى صبر و استقامتند و كسانى كه بهره عظيمى از ايمان و تقوا دارند نمى‌رسند (وَ مايُلَقَّاها الَّا الَّذينَ صَبَروُا وَ مايَلَقَّاها الّا ذوُحَظٍّ عَظيمٍ).

و راستى مقابله به ضد در برابر بدى‌ها كار سنگينى است كه جز نيكان و پاكان توان آن را ندارند؛ آنها كه بهره عظيمى از ايمان و تقوا و سهم وافرى از فضايل اخلاقى دارند.

جالب اين كه در تاريخ پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و پيشوايان بزرگ دين كراراً اين موضوع به ثبوت رسيده است كه گاهى سخت‌ترين دشمنان كينه توز بر اثر مقابله به ضد (نيكى در برابر بدى) به كلى منقلب شده و مبدل به دوستان صميمى گشته‌اند، و اين تجربه‌هاى فراوان نشان مى‌دهد كه تأثير اين عمل، ملموس و چشمگير است.

در هفتمين آيه سخن از مسأله قصاص است كه يكى از احكام مهم اجتماعى اسلام و ضامن حفظ خون‌ها مى‌باشد و قرآن آن را مايه حيات جامعه مى‌شمرد، در عين حال عفو و گذشت را برتر از آن مى‌داند. مى‌فرمايد: «اى كسانى كه ايمان‌

[١]. به تفسير الميزان، جلد ١٦، ذيل آيه مورد بحث رجوع شود.