اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٩٢ - اثرات ويرانگر غضب و پيامدهاى آن

غضب سرعت مى‌كنند (چرا كه گرفتار قضاوت‌هاى عجولانه مى‌شوند). [١]

٢- كمى ظرفيت: افرادى كه داراى روح بزرگ، و فكر گسترده هستند، حوادث تلخ را در درون جان خود، تحمل مى‌كنند و نگه مى‌دارند، ولى افراد كم ظرفيت با كمترين ناملائمى از ناملائمات بر مى‌آشوبند، و گاه به زمين و زمان بد مى‌گويند.

حديث بالا كه سرعت غضب را از خوى جهّال شمرده بود اشاره‌اى به اين حقيقت نيز مى‌تواند داشته باشد.

٣- تكبر و خودبرتر بينى: افراد متكبر افرادى پر توقع‌اند و هميشه مايل هستند كه ديگران حريم آنها را حفظ كنند، مقدم آنها را خير مقدم بدانند و گرامى دارند و امتيازات خاصى براى آنها قائل شوند، اما هنگامى كه اين عكس العمل‌ها را از مردم نمى‌بينند به سرعت عصبانى و خشمگين مى‌شوند، در حالى كه ريشه اصلى بدبختى در وجود خود آنها است و دوستان و اطرافيان مردم گناهى ندارند.

در حديثى از حضرت مسيح عليه السلام نقل شده كه ضمن شرح اسباب غضب يكى از عوامل آن را تكبر و عجب و خودبينى برشمرد. [٢]

در حديث ديگرى از همان حضرت آمده است كه حواريون به او گفتند اى آموزنده نيكى‌ها به ما بگو از همه خطرناك‌تر چيست؟ فرمود: غضب خداوند است، عرض كردند: با چه وسيله‌اى از غضب خداوند در امان باشيم، فرمود: غضب نكنيد.

عرض كردند سرچشمه غضب چيست؟ فرمود: «الْكِبْرُوا التَّجَبُّرُ وَ مَحْقَرَةُ النَّاسِ؛ تكبر و خودبزرگ بينى و مردم را كوچك شمردن». [٣]

٤- حسد و كينه توزى: افراد حسود و كينه توز، مواد اصلى كينه توزى را در درون دل نهفته‌اند، و دقيقاً همچون مخزن باروتى است كه با نزديك شدن به جرقه كوچكى شعله‌ور مى‌گردد، و آتش خشم از تمام وجودشان ظاهر مى‌شود. در حديثى از اميرمؤمنان على عليه السلام مى‌خوانيم كه فرمود: «الْحِقْدُ مَثارُ الْغَضَبِ؛ كينه توزى سبب خشم‌

[١]. شرح غررالحكم، جلد ٦، صفحه ٢٨، حديث ٩٣٥١.

[٢]. محجة البيضاء، جلد ٥، صفحه ٣٠٤.

[٣]. سفينة البحار، ماده غضب.